آخرین مطالب

ساختن اجتماعاتِ خوانندگانِ مشتاق

این کتاب نقش جدیدی برای معلمان با عنوان «معلمانِ خواندن Reading Teachers» تعریف میکند. در این نقش نه تنها معلم یک خواننده قهار است و به ادبیات کودک نیز اشراف دارد، بلکه سعی میکند درک عمیق و وسیعی نسبت به مفهوم خواننده بودن به عنوان یک کودک پیدا کند. از این طرق وی تجربه لذت از خواندن را با کودکان به اشتراک میگذارد و به آنها این لذت بردن را می آموزد.

حق امانت عمومی

«حق امانت عمومی» (public lending right)، مبلغی است که مولفان بابت امانت آثارشان از کتابخانه‌های عمومی دریافت می‌کنند. حداقل در ۴۱ کشور این حق برای نویسندگان به رسمیت شناخته شده است و به صورت قانونی درآمده است اما تنها در ۲۸ کشور بودجه این حق تامین شده و به مرحله اجرا رسیده است. از این ۲۸ کشور ۲۴ کشور اروپایی هستند و عبارتند از: اتریش، بلژیک، جمهوری چک، دانمارک، استونی، جزایر فارو، فنلاند، فرانسه، آلمان، گریلند، ایسلند، ایرلند، ایتالیا، لیختن اشتاین، لاتویا، لیتوانی، لوکزامبورگ، هلند، نروژ، اسلواکی، اسلونی، اسپانیا، سوئد و انگلستان. بعلاوه کشورهای قبرس و مجارستان از سال ۲۰۰۷ در تلاش برای اجرایی کردن این طرح هستند. غیر از اروپا این نظام در استرالیا، کانادا، رژیم اشغالگر قدس و نیوزلند  در حال اجرا است. در کشورهای قزاقستان و مارتوس هم حقی برای نویسندگان در نظر گرفته می‌شود اما نه در قالب سیستم حق امانت برای عمومی. از سال ۲۰۰۳ ژاپن در این زمینه اقدام به  فعالیتهایی کرده است اما هنوز نتیجه‌ی قطعی مشخص نیست. در سایر کشورها و مناطق نظیر آمریکا، آمریکای شمالی، آسیا و آفریقا سیستم «حق امانت عمومی» وجود ندارد. مبنای حقوقی «حق امانت عمومی» در ۲۸ کشور را عموماً می‌توان در سه گروه تقسیم کرد: ۱- مبتنی بر حق مولف، ۲- به عنوان یک قانون مستقل، ۲- به عنوان کمک‌های دولتی به فرهنگ. در برخی کشورها ترکیبی از این سه استفاده می‌شود. این حق در کشورهایی نظیر آلمان، اتریش، هلند و لاتویا در قالب حق مولف ارائه می‌شود و نویسندگان حق دارند برای امانت کتاب‌هایشان از کتابخانه‌ها حقی را مطالبه کنند. در انگلستان این قانون به صورت مستقل وجود دارد. در این قانون به نویسندگان این...

تاملی معنی شناختی در پرسش «چرا مردم کتاب نمی خوانند؟»

تاملی معنی شناختی در پرسش «چرا مردم کتاب نمی خوانند؟» (A Semantic Consideration on the Question “Why Iranians don’t read enough?”) یوسف عابدی دبیر شورای برنامه ریزی نهاد کتابخانه های عمومی کشور yabedi@ut.ac.ir چرا کتاب نمی‌خوانیم؟ چرا سرانه مطالعه ایرانیان پایین است؟ چرا ایرانی‌ها کمتر کتاب می‌خوانند؟ چرا مردم ایران اهل مطالعه نیستند؟ چرا ما کتابخوان نمی‌شویم؟ چرا مردم ایران مثل ژاپنی‌ها برای کتاب صف نمی‌کشند؟ دلیل اصلی کتاب نخواندن ایرانی‌ها چیست؟ و… چنین سوالاتی بسیار مطرح شده‌اند تا علل کتاب نخواندن ما ایرانیان را کاوش و واکاوی کنند. این پرسش‌ها با پاسخ‌هایی از این دست مواجه شده‌اند: تنبلی و فرهنگ تن‌پرور شهروندان، گرانی کتاب، بی‌علاقه بودن مردم، نداشتن وقت کافی برای مطالعه، احساس عدم نیاز به مطالعه، جذابیت تلویزیون و اینترنت، ممیزی کتاب، غلبه فرهنگ شفاهی بر مکتوب و … و سرانجام راهکارهایی چون تبلیغات و فرهنگ‌سازی و حمایت از نشر و تلاش برای برطرف کردن دغدغه‌های اقتصادی جامعه را پیش نهاده‌اند. این پرسش‌ها، در قالب‌های مختلفی مطرح شده‌اند. گاهی به مناسبت یک رویداد در اخبار ظاهر شده‌اند، گاهی در مصاحبه‌ها از اهالی فرهنگ پرسیده شده است، گاهی مسئولین را به پاسخگویی واداشته، گاهی متخصصین طرحی پژوهشی تنظیم کرده‌اند و به بررسی آن پرداخته‌اند، گاهی پایه پیمایش‌ها شده و گاهی مایه مقاله‌ها و همایش‌ها. من نمی‌خواهم پاسخی به این پرسش‌ها بدهم. در این نوشته، با رویکردی معنی‌شناختی به بررسی کانون توجه (Focus) این پرسش‌ها می‌پردازم و تنها نشان می‌دهم که می‌توان کانون توجه این پرسش‌ها را تغییر داد. در این صورت نگرشی جامع‌تر به مسئله حاصل می‌شود و ابعاد گسترده‌تری از موضوع را درمی‌یابیم. هر زاویه نگرش به مسئله، در عین این که بینش‌هایی به‌وجود می‌آورد، کاستی‌هایی نیز دارد. از...

مطالعات خواندن خرد، مطالعات خواندن کلان

مطالعات خواندن خرد، مطالعات خواندن کلان (Micro-Reading Studies, Macro-Reading Studies) یوسف عابدی دبیر شورای برنامه ریزی نهاد کتابخانه های عمومی کشور yabedi@ut.ac.ir مطالعات خواندن به عنوان یک حوزه پژوهشی به بررسی ابعاد مختلف فرایند خواندن و احتمال موفقیت خوانندگان متون در خوانش و فهم آنها می پردازد، و برای این منظور، عناصر اصلی فرایند خواندن و عوامل مؤثر در موفقیت خوانده شدن و فهمیده شدن متن توسط خواننده را بررسی می‌کند. عناصر اصلی دخیل در فرایند خواندن عبارتند از خواننده، متن، پدیدآور و زمینه. خواندن توسط کاربری انجام می‌شود که او را خواننده می نامیم. خواننده با متن مواجه می شود. متن توسط پدیدآورنده یا پدیدآورنده‌هایی به وجود آمده است که در نقش ها و سطوح مختلفی تعریف شده اند، از نویسنده و مترجم و تصویرگر و ویراستار تا ناشر و مراکز اطلاعات. البته این عناصر را باید در ارتباط با مولفه گسترده محیط در نظر بگیریم. محیط یا بافت می تواند شامل خواننده های دیگر، متون دیگر، پدیدآورندگان دیگر و همچنین عناصر دیگری باشد که در فرایند خواندن نوشته‌های پدیدآورندگان توسط خوانندگان دخیل هستند. روابط متقابل میان این عناصر به شکل زیر قابل نمایش است: نظریه‌های خواندن، مدل های مختلفی از شیوه تعامل میان این قبیل عناصر و سازوکار روابط فیمابین را ارائه و بررسی کرده‌اند. در پارادایمی که با استعاره های ریشه ای «رژه پدیدآورندگان» شناخته می شود، نویسندگان صاحب نام مرکز توجه هستند و آثار جدید عصاره آثار ایشان تلقی می شود. در سنتی دیگر که با استعاره «مجلس متون» معرفی شده است، آثار یک دوره زمانی خاص در حال بحث و جدل با یکدیگر در نظر گرفته می‌شوند و این تعاملات در فضایی باز صورت...

عمل وقیحانۀ روزنامه خواندن

پیر بوردیو (Pierre Bourdieu) در بخشی از کتاب «تمایز» به بخشی از یادداشت مارسل پروست (Marcel Proust) با عنوان «آخرین احساسات یک مادرکُش» اشاره می‌کند که در آن پروست از روزنامه‌خوانی  به عنوان «عملی وقیحانه و شهوانی» یاد می‌کند چراکه: «همه شوربختیها و فجایعی که جهانیان را در بیست و چهار ساعت گذشته عذاب داده است -جنگهایی که به قیمت جان پنجاه هزار نفر تمام شده است، قتل‌ها، اعتصاب‌ها، ورشکستگی‌ها، آتش‌سوزی‌ها، مصمومیت‌ها، خودکشی‌ها، طلاقها، دیوانگی سیاستمداران  و هنرپیشه‌ها- همه و همه برای سرگرمی شخصی ما به یک جشنواره صبحگاهی تبدیل میشوند که چاشنی عالی و نشاط بخشی برای چند جرعه شیرقهوه به حساب می‌آید» (ص. ۴۷). منبع: *تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی. ترجمه حسن چاوشیان. نشر ثالث، ۱۳۹۰٫ منبع اصلی: M. Proust, “Sentiments filiaux d’un parricide” in Pastiches et Mélanges (Paris, Grallimard, 1970), p.200. متن این نوشته به زبان فرانسه چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «مجله مطالعات خواندن» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که در کنار همکاری علمی شما عزیزان، تداوم کار این سایت به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان وابسته است. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما...

تلویزیونِ کتاب، مُسکّنِ کتاب‌نخوانی!

تبلیغ و قدرت تبلیغ آن چیزی است که  ما را سخت در افسون خود شناور کرده است. معلوم نیست از چه زمانی و بر مبنای چه اندیشه‌ای این ایده صریحاً در افکار مدیران ریشه دوانده است که همه مسائل (یا لااقل بخش عمده آنها) در عرصه رسانه، بویژه رسانه قدرتمند! تلویزیون و رادیو قابل حل است. آیا وقعاً تلویزیون و رادیو مسائل را حل می‌کنند یا بر مسائل سرپوش می گذارند؟ بالطبع از شیوه پرسش من مشخص است که می‌خواهم بگویم مسائل در رسانه‌ها حل نمی‌شوند، بلکه صورت آنها دیگرگونه می‌شود و یا حتی وارونه می‌شوند. با توجه به این مقدمه بایستی توضیح دهم که چرا طرح مسئله (در اینجا مسئله کتاب و کتابخوانی) در فضای رسانه‌هایی چون تلویزیون و رادیو نه تنهاد حل آن مسئله نیست، بلکه وارونه‌سازی آن نیز است. بگذارید کمی عقب‌تر برویم، به زمانی که تلویزویون پا به عرصه وجود گذاشت، رشد کرد و به سرعت تمام عرصه‌ها را درنوردید، آن زمان که به شهادت پژوهش‌ها و گواه عینی، تلویزیون مهم‌ترین همدم اوقات فراغت شد. آن زمان بود که کتاب که سال‌ها رسانه غالب بود و انقلابی بوجود آورده بود، کم کم داشت به حاشیه رانده می‌شد و گزارش‌های پیاپی‌ای از گوشه و کنار جهان می‌رسید که تلویزیون عرصه را بر کتاب تنگ کرده است و دور نیست که دیگر کتاب‌ها از یاد بروند. برخی از اندیشمندان نیز دست به قلم شدند و در باب کتاب و تلویزیون نظریه‌پردازی کردند. جدال بین کتاب و تلویزیون به موضوع روز تبدیل شد (لااقل برای اهل کتاب). اما در ایران این بحث‌ها، همانند خود تلویزیون، با اندکی! تاخیر وارد شد (اِصرار دارم که این بحث وارداتی است و...

تایپوگلاسیمی

تایپوگلاسیمی (Typoglycemia) ترکیبی است از typo به معنای خطای تایپی و hypoglycemia به معنای «کم شدن قند خون» و واژه‌ای است ابداعی برای نامگذاری فرایند شناختی خاصی در خواندن نوشتار. این پدیده‌ در خواندن واژگان انگلیسی اتفاق می‌افتد. بر اساس این فرایند ادعا می‌شود که اگر درون یک متن  حرف اول و آخر کلمات ثابت بمانند و باقی حروف درون کلمات جابجا شوند، هنوز ذهن قادر است کلمات را تشخیص دهد و بدون مشکل متن را بخواند و درک کند. نمونۀ چنین متنی را در زیر مشاهده می‌کنید. این متن در واقع ساخته یک تحقیق دانشگاهی است که توسط گراهام راولینسون* (۲۰۰۷)  در دانشگاه ناتینگهام به عنوان پایان‌نامه دکتری انجام شده است.  اما به نظر می‌رسد این مورد در تمام موارد صادق نیست و در برخی موارد خواندن متن دشوار می‌شود. برای مثال “Anidroccg to crad–cniyrrag lcitsiugnis planoissefors at an uemannd utisreviny in Bsitirh Cibmuloa, and crartnoy to the duoibus cmials of the ueticnd rcraeseh, a slpmie, macinahcel ioisrevnn of ianretnl cretcarahs araepps sneiciffut to csufnoe the eadyrevy oekoolnr.” که متن اصلی آن به این صورت است “According to card-carrying linguistics professionals at an unnamed university in British Columbia, and contrary to the dubious claims of the uncited research, a simple, mechanical inversion of internal characters appears sufficient to confuse the everyday onlooker.”   * Rawlinson, Graham (2007) The Significance of Letter Position in Word Recognition. Aerospace and Electronic Systems Magazine, IEEE  (Volume:22 ,  Issue: 1 )p. 26-27. چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «مجله مطالعات خواندن» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که در کنار همکاری علمی شما عزیزان،...

کتاب

عنوان: کتاب به کوشش: سید فرید قاسمی نشر مرکز، ۱۳۸۰ کتاب مجموعه‌ای بود که هر سه ماه یک مرتبه از طرف موسسه خاور طهران و با مدیریت محمد رمضانی در سال‌ ۱۳۱۱ منتشر می‌شد. این نشریه در واقع کتابشناسی کتاب‌هایی است که از سال ۱۳۰۱ تا ۱۳۱۱ منتشر شده‌اند. سید فرید قاسمی چهار شمارۀ این مجموعه را گردآوری و به همان سیاق زمان خود منتشر کرده است. این مجموعه از این نظر در مطالعات خواندن مهم است که بخشی از تاریخ کتاب را پوشش میدهد و در واقع سندی است برای پژوهش‌های مختلف تاریخی. محتوای این کتاب به شرح ذیل است: ابتدای کتاب شامل یک مقدمه و ۴ پیوست است. پیوست اول «اعلان موسسه خاور در سال ۱۳۰۹» است. این اعلان با این سخنان شروع می‌شود:«هر کس به خوبی می‌داند که نبودن کتاب چه لطمۀ بزرگی به معارف مملکت ما زده و چه اندازه باعث سرشکستی ما نزد دیگران و ضرر به افراد ممکلت گردیده است … اخیراً مصمم شده‌ام که با شرکت پانصد نفر از هموطنان که منافع کثیری هم به آنان برسد به طبع کتب ذیل در دو سال ۱۳۰۹ و ۱۳۱۰ اقدام نمایم …» پیوست دوم  با عنوان «عاشق‌ترین مرد ایران …» نوشته‌ای همراه با نقل قول‌هایی از «حاج محمد رمضانی» (۱۲۸۳-۱۳۴۶ ش.) که در این کتاب از او با عنوان «پدر کتاب ایران» یاد شده است. حاج محمد رمضانی بانی موسسه کلاله شرق و مجله کتاب بود. پیوست سوم گفتگویی است با ابراهیم رمضانی(۱۲۹۷-۱۳۷۶ ش.)، مدیر انتشارات سینا. ابراهیم رمضانی برادر محمد رمضانی بود و در انشارات سینا خدمات بسیاری برای نشر ایران انجام داده است. پیوست چهارم نیز گفتگو با محسن رمضانی (۱۳۰۹- …...

ترویج خشونت با «کتابخوان کردن مردم»

عبارت «کتابخوان کردن مردم» به گوشمان آشناست. فقط کافیست این عبارت را در یک موتور جستجور وارد کنید و ببینید این عبارت چقدر در حوزه ترویج! خواندن پر کاربرد است. اما استفاده از این عبارت و عبارتهای نظیر آن در واقع ترویج نوعی خشونت در جامعه است. این شیوه ترویج خواندن را نوعی خشونت نمادین از آن گونه که بوردیو نام می‌برد می‌دانم از سوی دیگر آن را خشونتی از جنس تبدیل شدن رابطه من-تو به رابطه من-آن نیز میدانم و صد البته در تعارض با آزادی خواندن. ساده‌ترین تعریف از «خشونت»، استفاده از اجبار به منظور قراردادن فرد در موقعیتی است که بر خلاف میل اوست. اما آنچه از خشونت منظور ماست آن چیزی است که پیر بوردیو (Pierre Bourdieu)از آن با عبارت «خشونت نمادین»(VIOLENCE SYMBOLIQUE) یاد می‌کند.خشونت نمادین، نوعی خشونت است که هم کسی که اعمال خشونت میکند و هم کسی که مورد خشونت واقع می‌شود از آن ناآگاهند. چنین خشونتی، اطاعت‌هایی را تحمیل میکند که نه  تنها به‌مثابه اطاعت درک نمی‌شوند؛ بلکه با اتکا بر «انتظارات جمعی» و «باورهایی که از لحاظ اجتماعی درونی‌شده»، فهمیده می‌شوند. زبان، معانی و نظام نمادینی که توسط افرادی که در رأس قدرت مورد استفاده قرار می‌گیرد، بر بقیه مردم جامعه تحمیل می‌شود. این نوع خشونت جایگاه افراد در رأس قدرت را تحکیم می‌بخشد و عملکردهای واقعی آن‌ها را از چشم بقیه مردم پنهان می‌سازد. بارزترین ابزار اعمال چنین خشونتی  نظام آموزشی است که در بازتولید قدرت موجود و روابط طبقاتی بسیار موثر است. بنابراین نظم موجود با اتکا به ایده «کتابخوان کردن مردم» که «انتظارات جمعی» نیز آن را می‌پذیرند، سعی می‌کنند از رهگذر خواندن کتاب‌هایی که از نظر بهداشتی...

تاریخ شاهنامه‌خوانی

در طول قرن‌ها شاهنامه یک اثر ارجمند برای ایرانیان بوده است. اما آیا ما امروز شاهنامه را آنگونه می‌خوانیم که صد سال پیش خوانده می‌شد؟ پاسخ به این سوال این است که خیر، در طول دوره‌های مختلف شاهنامه هم به صورت‌های مختلف و با انگیزه‌های مختلف خوانده می‌شد و در این نوشته قصد دارم گوشه‌ای از این تفاوت خوانش‌ها را نشان دهم.

سرانه مطالعه در سال ۱۳۹۰

   طرح بررسی و سنجش شاخصهای فرهنگ عمومی ۱۳۹۱، شاخصهای مختلفی را مورد سنجش و ارزیابی قرار میدهد که از میان آنها شاخص های مرتبط با خواندن انتخاب و به صورت خلاصه در اینجا ذکر میشود علاقه‌مندان می توانند با مراجعه به گزارش تفصیلی این طرح، آمار مبسوطی را دریافت کنند. عنوان گزارش: طرح بررسی و سنجش شاخصهای فرهنگ عمومی ۱۳۹۱ به سفارش: شورای فرهنگ عمومی ناشر: موسسه انتشارات کتاب نشر، ۱۳۹۲ مجری: موسسه پژوهشگران خبره پارس مدیر طرح و مسئول سیاستگزاری: مهندس منصور واعظی دامنه پیمایش: کشوری تعداد نمونه: ۱۷۰۰۰ نفر خلاصه نتایج: – ۴۸ درصد از جمعیت باسواد کشور، اعلام کرده اند ک در یا سال پیش از انجام این تحقیق کتاب غیر درسی چاپی مطالعه کرده اند. – درصد افرادی که کتابهای غیر درسی چاپی مطالعه کرده اند به تفکیک استان: هرمزگان (۶۹)، قزوین (۵۷)، سیستان و بلوچستان (۵۶)، تهران (۵۵)، مازندران (۵۴)، قم (۵۲)، کرمان (۵۲)، یزد (۴۸)، کردستان (۴۷)، لرستان (۴۷)،کهگیلویه و بویراحمد (۴۷)، گیلان (۴۷)، خراسان جنوب (۴۶)، البرز (۴۶)، گلستان (۴۶)، خوزستان (۴۶)، کرمانشان (۴۶)، زنجان (۴۵)، اصفهان (۴۵)، مرکزی  (۴۵)، فارس (۴۴)، آذربایجان شرقی (۴۴)، خراسان شمالی (۴۳)، خراسان رضوی (۴۲)، سمنان (۴۲)، چهارمحال و بختیاری (۴۰)، آذربایجان غربی (۴۰)، اردبیل (۴۰)،  ایلام (۳۸)، همدان (۳۵)، کل کشور (۴۸) – درصد افرادی که کتابهای غیر درسی چاپی مطالعه کرده اند به تفکیک جنسیت: مردان (۴۵)، زنان (۵۱) – درصد افرادی که کتابهای غیر درسی چاپی مطالعه کرده اند به تفکیک سکونت: شهری (۵۲)، روستایی (۳۷) – درصد افرادی که کتابهای غیر درسی چاپی مطالعه کرده اند به تفکیک قومیت: بلوچ (۵۸)، شمالی (۵۰)، فارس (۵۰)، ترک (۴۷)، لر (۴۵)، کرد (۴۲)، عرب (۳۶)،...