آخرین مطالب

لِکتی‌یو: خوانش الهی

بسیاری از آیین‌ها برای خواندن کتاب مقدس خود، آداب مخصوصی دارند که ناشی از فهم آنها نسبت به کتاب مقدسشان است. در این نوشته کوتاه، لِکتی‌یو (خوانش الهی= Lectio Divina) معرفی می‌شود که در واقع نوعی پرکتیسِ خواندن متن مقدس در میان مسیحیان است و برای ارتباط با خدا انجام می‌شود. خواندن متن مقدس خواننده را یاری می‌کند از اندیشه‌های سطحی فراتر رود و خِرد کامل را که در «واژگان پروردگار» نهفته است بازیابد. از این منظر مهم‌ترین عنصر تفسیر کتاب مقدس، مسیح است. تمام متون مقدس نسبت به مسیح ثانویه محسوب می‌شوند.  واژگان بازتاب مسیح به مثابه «کلمه الله The Word of God» هستند. در این دیدگاه استفاده از مسیح برای رمزگشاییِ متون مقدس بسیار کارگشا است. به صورت تاریخی خوانش الهی یک پرکتیس اجتماعی است که توسط راهبان اجرا می‌شود گرچه این عمل قابل اجرا به صورت فردی نیز است اما نباید جنبه اجتماعی آن فراموش شود. این سنت، چهار گام دارد: خواندن، توجه کردن ، نمازگزاردن و تامل کردن. چهار مرحله این شیوه خواندن، عموماً به صورت چهار مرحله خوردن توصیف می‌شود: ابتدا یک لقمه بر می‌داریم (Lectio) سپس آن را می‌جویم (Meditatio). مرحله سوم جاییست که باید مزه آن را فهمید (Oratio) و در نهاید واژه باید هضم شود تا بخشی از بدن شود (Contemplatio). به طور خلاصه هر مرحله به شرح ذیل است: خواندن اولین مرحله خواندن کتاب مقدس است. توصیه می‌شود پیش از آغاز به خواندن، ابتدا باید به آرامش و سکون ذهنی رسید. یکی از شیوه‌های دست یافتن به آرامش این است که در مکانی ساکت نشسته و اذکاری را که از کتاب مقدس به یاد آورده می‌شود رمزمه شود. آرامش، ذهن...

چرا توصیه‌های خواندن عموماً بی نتیجه هستند؟

 بخشی از یاداشتهای  من از کتاب «تمایز»  پیر بوردیو که کنار هم گذاشتن آنها میتواند یکی از پاسخهای ممکن باشد به این پرسش که «چرا توصیه‌های خواندن عموماً بی‌نتیجه میمانند؟» – مصرف یکی از مراحل فرایند ارتباط است، یعنی نوعی عمل کشف رمز و خوانش، که پیش‌فرض آن احاطه عملی و آشکار بر یک رمز است … یک اثر هنری فقط برای کسانی معنا و جذابیت دارد که صاحبش دارای توانشِ  فرهنگی (cultural competence) است، یعنی رمزهایی را در اختیار دارد که این اثر با آنها رمزگذاری شده است … تماشاگر یا شنونده‌ای که رمزهای لازم را در اختیار ندارد، احساس میکند در آشوب صداها و ضرباهنگ‌ها، رنگها و خطوطی گم شده است که هیچ نظم و منطقی ندارد (ص.۲۵). – نیازهای فرهنگی محصول تعلیم و تربیت‌اند: پیمایش‌ها نشان میدهند که همه فعالیتهای فرهنگی (بازدید از موزه‌ها، رفتن به کنسرت و تئاتر و مطالعه و …) و ترجیحات در ادبیات، نقاشی یا موسیقی، نخست پیوند تنگاتنگی با سطح تحصیل و در درجه دوم با خاستگاه اجتماعی دارد (ص. ۲۳-۲۴) – در واقع روشهای مختلف برخورد با واقعیتها و داستان‌ها، و عقیده به داستان‌ها و واقعیت‌هایی که این داستان‌ها جعل میکنند، با فاصله یا گسستگی کمتر یا بیشتر، از طریق شرایط اقتصادی و اجتماعی مفروضشان، پیوند بس تنگاتنگ با موقعیت‌های مختلف ممکن در فضای اجتماعی دارند و در نتیجه به نظامهای طبایع یا قریحه‌های (ریختار  habitus) گره میخورند که ویژگی طبقه‌ها و زیرگروه‌های طبقاتی مختلف است. سلیقه عامل طبقه‌یندی است و طبقه‌بندی‌کننده را نیز طبقه‌بندی می‌کند (ص.۲۹) – انکار لذت‌جویی نازل، زمخت، عوامانه، مغرضانه و گدامنش -و در یک کلام، لذت‌جویی طبیعی- که پایه و اساس حوزه قدسی فرهنگ است،...

تبارِ سرخوردگی ما از کتاب‌نخوانی: تأملی در تاریخ صدساله‌ی حسرت کتاب‌خوان نبودن ما

در سال ۱۳۰۹ مؤسسه‌ی خاور اعلامیه‌ی تأسیس خود را منتشر می‌کند. این جمله بر نخستین خط اعلامیه‌ی خودنمایی می‌کند: «هر کس به‌خوبی می‌داند که نبودن کتاب چه لطمه‌ی بزرگی به معارف مملکت ما زده و چه اندازه باعث سرشکستگی ما نزد دیگران و ضرر افراد مملکت گردیده است.» (قاسمی، ۱۳۸۰)  این جمله که نزدیک به ۸۰ و اندی سال پیش گفته شده است، نشان از حس و حالی دارد که آن‌قدر جاافتاده است که در نوشتار بیاید و همگانی منتشر شود. حدود نیم قرن بعد از آن، در سال ۱۳۵۵ بر اثر حوادثی، کتاب‌های درسی مدارس تا آبان‌ماه توزیع نمی‌شوند. نماینده‌ی رشت درخصوص این ماجرا در مجلس ملی نطقی ایراد می‌کند و در بخشی از نطق خود چنین می‌گوید: «… یادم می‌آید چند سال قبل از سوى سازمان فرهنگى یونسکو آمارى منتشر شد که در آن حد متوسط اوقات مطالعه‌ی افراد ممالک مختلف در سال تعیین گردید. در این جدول‌بندى ساعات سرانه‌ی کتاب‌خوانى بسیارى از ممالک تعیین و اعلام گردیده بود که از جمله حداکثر آن از بیست ساعت در سال تجاوز می‌کرد. متأسفانه رقمى که براى ایران محاسبه شده بود آن‌قدر تأسف‌آور و تخفیف‌کننده می‌نمود که نتوانستم آن را باور کنم؛ زیرا حد متوسط زمان کتاب‌خوانى براى هر ایرانى در سال را فقط ۳۰ ثانیه گزارش می‌داد.» (مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، ۱۳۵۵) چهار دهه بعد، در سال ۱۳۸۷، این رئیس کتابخانه‌ی ملی ایران است که در مورد مطالعه سخن می‌گوید: «هر شهروند ایرانی در شبانه‌روز تنها دو دقیقه از وقت خود را به خواندن کتاب اختصاص می‌دهد که این میزان در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته همانند ژاپن و یا انگلیس که سرانه‌ی مطالعه در حدود ۹۰ دقیقه...

زنانگی خواننده و مردانگی نویسنده

گلی ترقی داستانی دارد با عنوان «درخت گلابی» که شاید خوانده باشید یا فیلمی را که داریوش مهرجویی بر اساس آن ساخته است دیده باشید. هنگامی که این داستان را میخواندم جایی رسیدم که راوی داستان اولین بار «میم» را توصیف می‌کند: «پشت درختانی سبز پسربچه‌ای لاغر ایستاده و نزدیک به او، روی پتویی چهارخانه، دختری جوان نشسته و کتاب می‌خواند» راوی که یک نویسنده است، در سن دوازده سالگی عاشق دخترک کتابخوانی می‌شود که چندسالی از او بزرگتر است. یکی از دو تصمیم بزرگ عاشق جوان این است که می‌خواهد نویسنده شود. بگذارید چند قسمت دیگر از داستان را که نشانه‌های کتابخوانی دخترک دیده می‌شود، با هم بخوانیم  و سپس به اصل مطلب بپردازیم . «هر بار که چیزی برایش می‌آورم (دراز کشیده روی پتو، زیر درخت‌ها، کتاب می‌خواند)» «من و دختری که انتخاب کرده‌ام از قماشی دیگر هستیم … میم روزی یک کتاب می‌خواند… می‌خواهد برود فرنگ و هنرپیشه تئاتر شود. می‌داند که من می‌خواهم شاعر یا نویسنده شوم و بو برده که عاشقش هستم. کتاب‌هایش را بِهِم قرض می‌دهد…»  این نشانه‌ها را که در جابجای متن دیدم، یادم آمد که در جاهای دیگر نیز به زن (دختر) کتابخوان برخورده‌ام. کمی که بیشتر فکر کردم به این نتیجه رسیدم که به همان نسبت در داستان‌های مختلف به مرد نویسنده برخورده‌ام. آیا می‌توانم به این نتیجه برسم که هر جا حرف از خواندن است زنان نماینده این عمل هستند و هرجا نوشتن مردان؟ بگذارید یک آزمایش سریع هم انجام دهیم. در جستجوی گوگل این عبارتها را وارد می‌کنم: reading painting، Writing Painting، Reader painting و writer painting همچنین Author painting. دلیل اینکه خواستم میان نقاشی‌ها جستجو کنم این...

و در آغاز کلمه بود که خوانده شد

 … در رهیافت دوران نوزایی، حروف و کلمات منش و خصوصیاتی دارند که آنها رابا امور و پدیده‌ها پیوند می‌دهد و مشابهت آنها را معلوم می‌دارد. بنابراین، می‌توان گفت زبان در این دوره با سایر پدیده‌های طبیعی چون گل و گیاه و جماد و غیره همسنگ بوده است. خداوند در آغاز زبان را آفرید و زبان مزبور به لحاظ دال و مدلول وحدتی آهنگین داشت. اما پس از واقعه بابل این همگونی و وحدت از میان رفت … نام‌هایی که حضرت آدم به حیوانات داد هنوز هم ویژگی اولیه خود را حفظ کرده‌اند. یکی از پیامدهای اصلی این رویکرد به زبان، امتیازی است که به زبان نوشتاری می‌دهد. فوکو این امر را یکی از رویکردهای بزرگ فرهنگ غرب می‌شمارد. خداوند در آغاز کلمات نوشتاری را آفرید و حضرت آدم آنها را خواند و اول چیزی که خواند نام حیوانات بود که در این نام‌ها آیات الهی نفته بود. این پیوند میان نوشتار و پدیدارها دو خصوصیت متضاد دانایی در قرن شانزدهم را به نمایش می‌گذارد. اول، نبود امتیاز میان آنچه دیدنی است و آنچه خواندنی … و دوم … رواج و گسترش تاویل و تفسیر است. نظر به اینکه طبیعت متشکل از ارکان مکتوب بود، معرفت نیز صرفاٌ متضمن دیدن و اثبات نبود، بلکه گونه‌ای تفسیر به شمار می‌رفت. منبع: ضیمران، محمد (۱۳۹۳) میشل فوکو: دانش و قدرت. تهران: هرمس. صفحات...

فوکو و تولد داستان پلیسی

هدف از آیین اعتراف به جرمِ خود در ملاء عام، با نوشته‌ای بر پشت یا سینه،  و نیز با گفته‌هایی که بی‌شک وادار به گفتن آنها شده بود، این بود که مجرم خود، جرمِ خود را جار بزند… وقایع‌نگاری‌ها از شمار بسیاری از این گونه سخن‌ها (discours) گزارش می‌دهند. آیا این سخن‌ها به واقع به زبان آمده‌اند؟ در برخی موردها، به طور قطع. آیا این سخن‌ها، سخن‌هایی ساختگی نیستند که بعدها برای عبرت و پند دادن نقل شده‌اند؟ بدون شک بسیاری از موارد چنین است… اما وجود ژانرِ «واپسین گفته‌های یک محکوم» در خود حائز اهمیت است. عدالت نیاز داشت که قربانی‌اش تعذیبی را که بر او وارد آمده به نوعی تایید و تصدیق کند…از دیدگاهی، اوراق پراکنده و آواز مرگ ادامه محاکمه است … عدالت به چنین جعل‌کردن‌هایی نیاز داشت تا بر حقیقت استوار شود … گاهی نیز پیش می‌آمد که پیش از هر محاکمه، روایت‌هایی از جرم‌ها و زندگی‌های ننگ‌آور به عنوان تبلیغات محض به چاپ می‌رسید تا عدالتی را که به مسامحه بیش از اندازه مظنون بود، وادار به عمل کند. کمپانی فِرم برای بی‌اعتبار کردن قاچاقچیان «بولتن‌ها»یی به چاپ می‌رساند که جرم‌های آنان را برمی‌شمرد… اما اثر این ادبیات همانند استفاده از آن دو پهلو بود. محکوم با وسعت جرم‌هایش که به طور گسترده توصیف شده بود و نیز گاهی با تایید تاخیر او در اظهار ندامت، به هیئت قهرمان درمی‌آمد… مجرمِ خبرنامه‌ها و اوراق پراکنده و سالنامه‌ها و داستان‌های پرماجرا، چه قهرمان سیاه می‌بود و چه مجرمی سازشکار، چه مدافع قانون حقیقی می‌بود و چه نیرویی تسلیم‌ناپذیر، در زیر لوای اخلاق ظاهریِ سرمشقی که نباید از آن پیروی می‌شد، با خود مجموعه‌ای از خاطرات...

نظریه‌های خواندن: کتاب‌ها، پیکرها و کتاب‌شیدایی

نظریه‌های خواندن: کتاب‌ها، پیکرها و کتاب‌شیدایی Theories of Reading: Books, Bodies and Bibliomania نویسنده: کارین لیتاو (Karin Littau) ناشر: وایلی (Wiley) سال نشر: ۲۰۰۶ تعداد صفحات: ۲۰۸ فهرست مطالب ۱. تاریخ خواندن از بلند خواندن تا خواندن در سکوت از خواندن رُهبانی (monastic) تا خواندن مَدرَسی (scholastic) خواندن در تنهایی از خواندن متمرکز تا خواندن بسیط   ۲. شرایط مادی خواندن کارکرد بیانی چاپ بی‌ثباتی شیء متنی تاریخ‌های انتقال متنی از دست‌نویس به فرهنگ چاپی از چاپ تا فرهنگ اَبَررسانه   ۳. روانشناسی مصرف عوارض جانبی خواندن تب خواندن اعتیاد خواندن مدرنیته و یورش به حواس خستگی چشم و ولعِ دیدن (Eye-Hunger) تب فیلم خیره کردن مخاطب سرگیجه در اَبَرفضا جسمیت‌یافتن (یا جسمیت‌زدایی) در فضای مجازی مصرف‌کنندگان منفعل   ۴. خواننده در داستان مخاطرات خواندن خواننده گریان خواننده وحشت‌زده خواننده سودایی آسیب‌شناسی خواندن بازی‌های خواندن خطر آینده بدون کتاب رسانه چندحسی   ۵. نقش تاثیر در نقد ادبی خواندن با/بدون ترحم آموزش دادن، لذت بخشیدن، به حرکت واداشتن از خواننده به نویسنده به متن خواندنِ بی‌غرض و با تعمق قرائت تنگاتنگ (Close Reading) خواندن برای معنی‌دادن به جای حس‌کردن   ۶. خواننده در نظریه خوانایی/ ناخوانانی (Readability) شرایط اولیه خواندن کنترل واکنش خوانندگان انتظارات خوانندگان قراردهای خواندن جوامع تفسیری شکست در خواندن بدخوانی (misreading) خواننده به مثاله نویسنده جنبه‌های سیاسی تفاوت   ۷. سیاستِ جنسی خواندن مقاومت‌ کردن خواننده خوانندگان زن سیاهپوست مخاطبان تجربی مصرف‌کنندگان کنشگر خواندنِ پایین/متوسط/ روشنفکرانه خواندن جسمیت‌یافته خواندن مانند/به مثابه یک زن زنانه‌شدنِ خواننده   نتیجه‌گیری: مطالعات ماتریالیستی.   چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «مجله مطالعات خواندن» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که در...

شیدایان کتاب در خانه کاغذی

مروری بر «خانه کاغذی» نوشته کارلوس ماریا دومینگز قصد ندارم در این یادداشت به نقد ادبی بپردازم، بلکه هدف من بررسی یک مفهوم در حوزه «مطالعاتِ خواندن» است که در این داستان بدان پرداخته شده است: کتاب‌شیدایان و اینکه آنها چگونه می‌خوانند. این تصور که کتاب خواندن، باعث می‌شود زندگی آدمی بهتر شود یا کتاب خواندن کار خوب و عالمانه‌ای است، حرفی است که همه از پس گفتنش برمی‌آیند. اما اینکه کسی بیاید و بگوید کتاب‌خواندن جان افراد را به خطر می‌اندازد کمی غریب به نظر می‌رسد، بخصوص اگر این فرد شواهدی هم ارائه دهد، کار کمی پیچیده‌تر می‌شود. کارلوس ماریا دمینگز، در ابتدای این رمان کوچک در مورد خطرات کتاب خواندن، بر اساس مشاهداتش هشدارهای لازم را به شما می‌دهد: … بلوما را موقع خواندن اشعار امیلی دیکنسون در نبش خیابان اول ماشین زیر گرفت … لئونارد وود یک نیمه بدنش افلیج شد به خاطر اینکه دانشنامه بریتانیکا سرش افتاد… ریشارد پایش شکست … دوستی دیگر در زیرزمین یک کتابخانه عمومی دچار سِل شد … معده یک سگ شیلیایی به خاطر خوردن برادران کارامازوف ترکید و … (ص. ۵-۶) بعد از این هشدارها، راوی داستانی را شروع می‌کند که مربوط به یک شیدایِ کتاب است، یعنی دوست همان بلومایی که موقع خواندن اشعار دیکنسون زیر ماشین رفته است. این دوست نامش براوئر است. او به واقع یک شیدای‌کتابِ تمام عیار است. داستان حول او و رابطه‌اش با کتاب‌ها شکل می‌گیرد که از زبان افراد مختلفی که در برهه‌های مختلف با او بوده‌اند نقل می‌شود. دو نوع آدم وجود دارد … نوع اول‌شان فقط کلکسیونرند، از این رو دنبال آثار منتشر شده نایاب… هستند، یا کتابی نفیس و امضا...

انسان مدرن موجودی روزنامه‌خوان و زناکار

پیشتر در مطلبی با عنوان «عمل وقیحانۀ روزنامه خواندن» مطلبی از مارسل پروست نقل کردم که در آن روزنامه‌خوانی عملی ناخوشایند و شهوانی به شمار آمده بود. اخیراً نیز وقتی کتاب «سقوط» کامو را خواندم به مطلبی در برخوردم که همچون پروست روزنامه‌خوانی را در ردیف زنا به شمار آورده است و انسان مدرن را موجود روزنامه‌خوان و زناکار خطاب کرده است: همیشه این طور به نظرم رسیده است که هموطنان ما به دو چیز ولع دارند: یکی افکار و عقاید و دیگری زنا. و، اگر بتوان گفت، از هر کجا که باشد. البته بهتر است از محکوم کردن آنان خودداری کنیم، تنها آنان نیستند، همه اروپا در این وضع قرار گرفته است. من گاه به اندیشه آنچه مورخان آینده درباره ما خواهند گفت فرو می‌روم. در مورد انسان امروزی یک جمله برای آنها کافی است: او زنا می‌کرده و روزنامه می‌خوانده است (ص. ۳۸). در جایی دیگر راوی داستان روزنامه‌خوانی را تسکین و جبران مصیبت برای جنایت‌کاران ساده‌دل میداند: … وانگهی بعضی از جنایت‌کاران ساده دل هنگام آدم کشی دچار همین احساس شده بودند و در وضع محنت باری که داشتند، بدون شک مطالعه روزنامه برایشان نوعی جبران مصیب‌بار بود. آنان مانند بسیاری از مردم، دیگر تحمل گمنامی را نداشتند و این بی‌صبری تا اندازه‌ای موجب شده بود که آنان دست به شدیدترین اعمال بزنند (ص. ۵۶). با خواندن این مطالب این پرسش به ذهن خطور  می‌کند که  چرا روزنامه‌خواندن با عملی خارج از عرف مقایسه شده است. راوی «سقوط»، جان بابتیست کلمنس، از قضاوت دیگران فرار میکند، بنابراین خود را در جایگاهی قرار می‌هد که در معرض آن قرار نگیرد. از نظر وی یکی از مهم‌ترین معضلات...

ماهیت کتاب: چاپ و دانش در فرایند رشد

ماهیت کتاب: چاپ و دانش در فرایند رشد The Nature of the Book: Print and Knowledge in the Making نویسنده: آدریان جانس (Adrian Johns) سال نشر: ۱۹۹۸ ناشر: انتشارات دانشگاه شیکاگو تعداد صفحات: ۷۵۳ فهرست مطالب ۱- مقدمه: کتابِ طبیعت و طبیعتِ کتاب ۲- حیات صنعت ادبی (Literatory): فرهنگ و اعتبار کتاب چاپی در لندن اوایل مدرنیته ۳- “ترویج دانش بهداشتی”: جنبه‌های سیاسی چاپ و مشق‌های نزاکت ۴- جان استراتر (John Streater) و شوالیه‌های کهکشان: جمهوری‌خواهی، دانش طبیعی و جنبه‌های سیاسی چاپ ۵- فاوست و دزدان دریایی: ساخت فرهنگیِ انقلاب چاپ ۶- روانشناسی خواندن: چاپ و احساس اشتیاق ۷- دزدی دریایی و تصرف: فلسفه طبیعی در حال تجدید ۸- قصه‌های آسمان: جان فلیمستید ( John Flamsteed) و ایزاک نیوتون و هیستوریا کولئستیس بریتانیکا (Historia Coelestis Britannica) ۹- جمع‌بندی چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «مجله مطالعات خواندن» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که در کنار همکاری علمی شما عزیزان، تداوم کار این سایت به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان وابسته است. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما...

انقلاب کتاب

انقلاب کتاب نویسنده: ربر اسکارپیت ترجمه: محمدرضا مظهری و علی کیاهاشمی ناشر: کمیسیون ملی یونسکو- ایران سال نشر: ۱۳۴۷؟ (۱۹۶۸) تعداد صفحات: ۲۰۶ فهرست مطالب قسمت اول: کتاب و دنیای کنونی تاریخچه موارد استفاده کتاب   قسمت دوم: سیمای جدید چاپ ۱- تولید کتاب در جهان ۲- جریان‌های بزرگ مبادله   قسمت سوم: دورنمای آینده ۱- دوگانگی انتشار ۲- کتابفروشی و چاپ کثیر الانتشار ۳- راه تازه‌ای برای مکالمه   چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «مجله مطالعات خواندن» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که در کنار همکاری علمی شما عزیزان، تداوم کار این سایت به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان وابسته است. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما...
صفحه 3 از 1412345...10...قدیمی تر »