“کالای جدید”؛ دربارۀ خلاصه‌نویسی و خلاصی از رنج خواندن

“کالای جدید”؛ دربارۀ خلاصه‌نویسی و خلاصی از رنج خواندن

Share

در کتاب “قصه‌های یک دقیقه‌ای” که مجموعه داستان‌های کوتاه از ایشتوان ارکنی (Istvan Orkeny)، نویسندۀ مجارستانی است و توسط کمال ظاهری و نشر چشمه ترجمه و منتشر شده است، داستانی آمده با عنوان “کالای جدید”.  حال و هوای متن، تبلیغ یک کالای جدید را به ذهن متبادر می‌کند؛ در واقع داستان چیزی جز یک متن تبلیغاتی یا پیام بازرگانی فرضی نیست. اما ورای این پوستۀ ظاهری، متن هجو یک نوع نگاه به “خواندن” (مطالعه) است. بگذارید ابتدا متن داستان را بیاورم، سپس  بیشتر توضیح دهم. متن این است:

کالای جدید

خود را از رنج خواندن خلاص کنیم!

متعاقب به بازار آمدن شاهکارهای ادبیات جهان

به صورت شیاف

می‌توانیم بدون زحمت و خراب‌کردن چشم‌مان فرهنگ خودمان را بالا ببریم.

پروست، کافکا، جویس

و دیگر نویسندگان صعب‌الفهم از طریق شیاف ظرف بیست دقیقه جذب می‌شوند.

مجموعه آثار بالزاک

ساخته‌شده از کرم کاکائوی خالص در شش شیاف در جعبه‌های تزئینی زیبا!

فقط در این فروشگاه!

این پندار که می‌توان اثار ادبی را تلخیص، بازنویسی و ساده‌سازی کرد و در عین حال “جوهر” اثر را به مخاطب رساند، نگاهی ذات‌باورانه است؛ یعنی بر این فرض مبتنی است که اثر ادبی یک هستۀ اصلی یا پیام مرکزی دارد که برخی از نخبگان قادر به کشف آن‌اند و می‌توانند آن پیام را به‌طور خلاصه در اختیار عموم قرار دهند که معمولاً وقت و دقت و حوصلۀ خواندن کل اثر با همۀ تفاصیل فنی و ادبی‌اش را ندارند. در همۀ دعاوی تلخیص و بازنویسی و آسان‌خوان‌کردن آثار ادبی، نگاه “بشارت‌باورانه” (evangelistic) وجود دارد که مغایر با ادبیت متن ادبی است و لذا باید به آنها مشکوک بود.

درک و بینش ناشی از خواندن در تماس جدی با متن ادبی حاصل می‌شود، و برای رسیدن به آن، باید بهایش را پرداخت؛ دقت، تأمل و تأنی بهای رسیدن به این درک و بینش است. اما بشر معاصر که در وضع رقت‌بار خود دست و پا می‌زند و باید بجنبد تا به اقتضائات سیستم پاسخ دهد تا در چرخۀ حیات باقی بماند، به خواندن سرعت‌اندوده و دقت‌زدوده، شأن و بهایی می‌دهد و خوراک این نوع خواندن (که در واقع خواندن نیست، بلکه بازی با متن است) را نیز از طریق تلخیص و ساده‌نویسی و بازنویسی فراهم می‌کند؛ یعنی صنعت شیاف‌سازی را در عرصۀ خواندن راه می‌اندازد و چون این صنعت بازار گستردۀ خود را در جامعۀ توده‌ای دارد، به راحتی به بخشی از صنعت-فرهنگ بدل می‌شود. و این همه نیست، مگر به ابتذال کشاندن حماسه و تغزل که وجوه اصلی خلاقیت ادبی‌اند.

چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «مجله مطالعات خواندن» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که در کنار همکاری علمی شما عزیزان، تداوم کار این سایت به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان وابسته است. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*