خواندن: رفتار یا کنش

خواندن: رفتار یا کنش

Share

عمل خواندن را می‌توان یک رفتار (behavior) یا یک کنش (action) در نظر گرفت. واژگان رفتار  و کنش  در زبان فارسی آن‌گونه که باید مفاهیم نظری پشت خود را منتقل نمی‌کنند اما اینکه ما خواندن را یک رفتار یا کنش در نظر بگیریم می‌تواند ما را به نتایج متفاوتی در پژوهش‌ها و  برنامه‌ریزی‌ها برساند.

 رفتار، پاسخ یک ارگانیسم به محرک بیرونی است. این  تعریف ساده‌ترین تعریفی است که از طرف گروه‌های عمده روانشناسان و زیست‌شناسان پذیرفته شده است. در این معنی رفتار امری مکانیکی است و برای انواع محرک‌ها می‌توانیم رفتار متناظر را از ارگانیسم مورد نظر پیش بینی کنیم. این رویکرد همان چیزی است که رفتارگرایان به کار می‌گرفتند تا از آن برای آموزش و تغییر رفتار در انسان و جانوران استفاده کنند و بر این اساس یادگیری را نیز تعریف می‌کردند: یادگیری ایجاد تغییر کم و بیش دائمی در رفتار بالقوه ی یادگیرنده است.

اما کنش، پاسخ فعلانه و خلاق یک کنشگر (فاعل انسانی) به محیط خود است. پارسونز چهار ویژگی را برای کنش برمی‌شمرد:

۱- کنش مستلزم وجود یک عامل یعنی کنشگر است.

۲- کنش مستلزم هدف است. (ترسیم یک وضعیت در زمان یک آینده که با زمان حال متفاوت است.)

۳- کنش مستلزم سیر امور از وضعیت موجود به سمت هدف است.

۴- در کنش با توجه به گزینه‌هایی که هدف ایجاب می‌کند، راه‌حل‌های بدیل وجود دارد.

خواندن هم جنبه رفتاری دارد و هم جنبه کنشی. هرچه جنبه کنشی خواندن تقویت شود، انتظار می رود خواندن اثربخش تر باشد.

اغلب ایده های موجود در ترویج خواندن وجه رفتاری خواندن را در نظر گرفته اند البته با این امید که روزگاری به کنش تبدیل شود. به عنوان مثال ترویج‌کنندگان مطالعه‌، بر این باورند که خواندن را باید از کودکی آموخت. کودکان را باید با کتاب انس داد تا در بزرگسالی نیز از خواندن لذت ببرند. چنین نگاهی به خواندن، همان نگاه رفتاری است. در چنین وضعیتی افراد می‌خوانند تا دریافت لذت کنند و به نوعی به خواندن شرطی می شوند.

همچنین این ایده که کتاب (خواندنی) می تواند مضر باشد نیز ناشی از این است که خواندن به عنوان رفتار پنداشته میشود. شاید شنیده باشیم که اگر کسی بوف کور بخواند، دست به خودکشی میزند. چنین نگاهی به کتاب بوف کور، انسان را به عنوان یک ارگانیسم با پاسخ های مکانیکی فرض میکند و خواندن کتاب را یک عامل محیطی که پاسخ خواننده به آن، خودکشی است. اما در مقام کنش، انسانی که بوف کور را میخواند میتواند کنش متفاوتی از یک انسان دیگر از خود بروز دهد، این کنش ناشی از هدفی است که او از خواندن برای خود برگزیده است.

این مطلب ناتمام است و تلاش نویسنده این است به این پرسش پاسخ دهد که نظریه کنش برای  ترویج خواندن چه گزینه هایی را در اختیار ما می گذارد؟ همچنین این پرسش نیز مطرح است که از منظر نظریه کنش چگونه می توان درباره خواندن اندیشید؟

چنانکه از مطالب و مقالات منتشر شده به وسیله «مجله مطالعات خواندن» بهره می برید و انتشار آزاد آنها را مفید می دانید، دقت کنید که در کنار همکاری علمی شما عزیزان، تداوم کار این سایت به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان وابسته است. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند:

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*