جهان یک معلم کتاب‌دوست و دانش‌آموزان کتابخوانش: مصاحبه با سمانه رضازاده، مروج خواندن

جهان یک معلم کتاب‌دوست و دانش‌آموزان کتابخوانش: مصاحبه با سمانه رضازاده، مروج خواندن

مصاحبه‌شونده: سمانه رضازاده

مصاحبه‌کننده: سوده سمیع‌پور

[… این نوشته، متن گفتگوی مجله مطالعات خواندن با خانم سمانه رضازاده است. ایشان معلم هستند و تلاش می‌کنند دانش‌آموزانی کتابخوان تربیت کنند. علاوه بر معلمی، او صفحه‌ای در اینستاگرام دارد که در آنجا کتاب معرفی می‌کند (samabookishgirl). این گفتگو در تاریخ ۳ دی ۱۳۹۸ انجام شده است.

فصلنامه مطالعات خواندن، دوره ۱، شماره ۲، زمستان ۱۳۹۸


[ کمی از خودتان بگویید.

من متولد سال ۱۳۶۴ هستم. در مقطع کارشناسی در دانشگاه الزهرا اقتصاد خواندم و کارشناسی ارشد رشتۀ مدیریت اجرایی را در دانشگاه پیام نور خوانده‌ام. چون شاغل بودم ترجیحم این بود که در دانشگاه پیام نور درس بخوانم. از سال ۱۳۸۷ وارد آموزش‌وپرورش شدم و از سال ۱۳۹۱ به‌طور رسمی آموزگار مقطع ابتدایی شدم. حدود ۹ سال سابقه کار دارم. در مجلات مختلف مثل مجله «رشد» و «شوق تغییر» تجربیات کارم را در قالب مقاله منتشر کرده‌ام.

[ چطور شد که کتابخوان شدید؟

من از کودکی کتاب می‌خواندم پدرم می‌گویند که در زمان کودکی همیشه با کتاب می‌خوابیدم. در کل به کتاب خواندن علاقه داشتم. پدر من فرهنگی هستند و به خواندن خیلی علاقه دارند. در حقیقت پدرم مهمترین فردی است که در کتابخوان شدن من تأثیر داشته‌ و باعث شدند این علاقه در من بیشتر شود. مادرم هم خیلی در این زمینه نقش داشتند و همیشه برای من کتاب می‌خریدند.

[ از نویسنده‌های موردعلاقه‌تان بگویید.

چخوف نویسندۀ مورد علاقه من است. کارلوس فوئنتس که سبک سورئال دارد را دوست دارم و آلبا دسس پدس را هم به‌عنوان نویسنده‌ای که در حیطۀ خانم‌ها می‌نویسد خیلی دوست دارم. آنا گاوالدا هم از نویسنده‌های مورد علاقه‌ام است. از نویسندگان ایرانی نمی‌توانم بگویم یک نفر خیلی مورد علاقه‌ام است ولی کتاب «هرس» خانم نسیم مرعشی را خیلی دوست داشتم. خانم زهرا عبدی هم نویسندۀ خیلی خوبی هستند. از آقای دولت‌آبادی هم «جای خالی سلوچ»شان کتابی است که می‌توان بارها خواند. آقای عباس معروفی هم از نویسندگان مورد علاقۀ من هستند.

[… به چه ژانری علاقه‌مند هستید؟

من بیشتر کتاب‌های رمانتیک، عاشقانه و سبک سوررئال را خیلی دوست دارم. تاریخی، جنایی و معمایی را هم تا حدودی دوست دارم اما نه خیلی زیاد.

[تعدادی از کتاب‌های معاصر مورد علاقه‌تان را نام ببرید.

کتاب‌های خانم عبدی و خانم مرعشی را خیلی دوست دارم. به نظر عده‌ای این دسته از نویسنده‌ها، نویسندگان دوره‌ای هستند و بعد از مدتی کارهایشان تکراری می‌شود و مخاطب خود را از دست می‌دهند ولی کتاب «هرس» از خانم مرعشی واقعا زیبا است. کتاب‌های اروین یالوم را خیلی دوست دارم و حتما پیشنهاد می‌کنم.

[به‌نظر شما رمان خواندن فایده‌ای دارد؟

شما وقتی تحصیلات دارید و می‌خواهید وارد دنیای کار شوید، ‌ازدواج کنید، روابط دوستانه‌تان را داشته باشید و درکل هر پیشرفتی که بخواهید داشته باشید به خلاقیت نیاز دارید. من همیشه به شاگردهایم می‌گویم که مهمترین چیزهایی که شما به آن در محیط کار و زندگی نیاز دارید،‌ قوّۀ تخیل،‌ خلاقیت و اعتماد به نفس بالا است که به نظر من همۀ اینها را می‌توان از کتاب‌ها گرفت. به نظر من بسیاری از توانایی‌ها، به‌ویژه خلاقیت از دل رمان‌ها بیرون می‌آید. اینکه ما بدانیم اتفاقات روزمره‌ای که برای ما پیش می‌آید فقط مختص خودمان نیست.

[ چه مدت است که کار معرفی کتاب در اینستاگرام را شروع کرده‌اید؟

حدود ۳ سال و نیم است که کار معرفی کتاب در صفحۀ اینستاگرام را شروع کرده‌ام. اینکه بخواهم صفحه‌ای برای معرفی کتاب راه بیندازم حدودا از سال ۱۳۹۴ بود. اول که صفحه را باز کردم بیشتر حالت روزمرگی داشت زیاد کتاب معرفی نمی‌کردم. بعد از آشنایی با تعدادی از دوستان که در صفحه‌شان کتاب معرفی می‌کردند تصمیم گرفتم کتاب‌هایی را که می‌خوانم معرفی کنم.

[… چه چیزی باعث شد کار معرفی کتاب را شروع کنید؟

وقتی شما با دنیایی آشنا می‌شوید که پر از اتفاقات جالب برای خودتان است یا کتابی می‌خوانید که با توجه به شرایط روحی و حال و هوایتان می‌تواند شما را از لحاظ روحی ترمیم کند یا به سمتی سوق دهد که برایتان راهگشا باشد، دوست دارید این حس خوب را با دیگران سهیم شوید. به همین دلیل غیر از تأثیر افرادی که با هم آشنا شدیم همین حس خوب کتاب خواندن باعث شد من ترغیب شوم کتاب معرفی کنم. این کار برای من فقط در دنیای مجازی نیست. من در دنیای واقعی هم به‌ویژه در مدرسه‌ای که درس می‌دهم، کار معرفی کتاب انجام ‌می‌دهم هم برای همکارانم هم برای دانش‌آموزان و هم برای اولیا. زمانی که در مدرسه‌ای در یکی از مناطق محروم بودم پیشنهاد دادم برای اولیا باشگاه کتابخوانی راه‌اندازی کنیم ولی متأسفانه به دلیل مشکلات مالی در آن منطقه این اتفاق نیفتاد. ولی بچه‌ها را خیلی تشویق می‌کردم.

کم‌لطفی‌ای که در جامعۀ ما به کتاب می‌شود،‌ پایین بودن سواد و مهارت خواندن بین دانش‌آموزان و اولیاء آنها، به من انگیزه می‌دهد که تلاش کنم و کار ترویج خواندن و معرفی کتاب را انجام دهم. به نظرم به‌عنوان یک معلم وظیفه دارم این حق را به همکارانم، شاگردانم،‌ اولیایشان ادا کنم.

 [… خاص‌ترین بازخوردی که در این مدت از مخاطبان خود گرفته‌اید چه بوده است؟

من درزمینۀ اعتقاداتم بازخوردهای متفاوتی از افراد می‌بینم. یک‌بار پستی در رابطه با کتاب‌های شهید مطهری گذاشته بودم که متأسفانه بازخوردهای منفی گرفتم. یک‌بار هم کتاب جنگ و صلح را معرفی کردم و بازخورد خوبی نگرفتم.

[… چطور یک کتاب را برای معرفی انتخاب می‌کنید و برای معرفی چه مراحلی را طی می‌کنید؟

دلیل خاصی جز سلیقۀ خودم ندارد که کتابی را برای خواندن و معرفی انتخاب کنم. شما اگر بخواهید سلیقه‌تان را در حوزۀ کتابخوانی کشف کنید هزینه دارد. در صفحات اینستاگرام هم به همین صورت است بعد از مدتی صفحاتی که هم‌سلیقۀ شما هستند را پیدا می‌کنید و می‌توانید روی معرفی‌های آنها برای انتخاب کتاب حساب کنید و بدانید کتابی که صفحۀ موردعلاقه‌تان معرفی کرده است را احتمالاً دوست خواهید داشت. به همین خاطر من برنامۀ خاصی برای معرفی کتاب‌ها ندارم ولی همۀ ما کتابخوان‌ها فهرستی داریم از کتاب‌هایی که قرار است بخوانیم. این فهرست معمولاً شامل کتاب‌هایی است که دوستانمان معرفی کرده‌اند، نویسنده موردعلاقه‌مان کتاب جدیدی چاپ کرده است و… بر اساس حال و هوای خود از آن لیست انتخاب می‌کنیم و کتاب می‌خوانیم. در کل انتخاب کتاب برای مطالعه به حالم بستگی دارد. مخصوصاً کتاب‌های کودک و نوجوان را به عنوان زنگ تفریح مطالعه می‌کنم. مثلاً کتابی را می‌خوانم و می‌بینم موضوع مناسبی برای معرفی در فضای مجازی ندارد،‌ آن را معرفی نمی‌کنم. گاهی کتابی را می‌خوانم فقط برای اینکه از آن لذت ببرم و شاید فقط در قسمت استوری اعلام کنم که این کتاب را می‌خوانم و آن را کامل معرفی نکنم. برای معرفی اوایل کارم جمله‌ای از متن کتاب را در پست می‌نوشتم و مطلب را منتشر می‌کردم هر چه زمان گذشت مخاطبانم می‌خواستند در مورد محتوای کتاب هم مطلبی بنویسم، این موضوع باعث شد تخصصی‌تر کتاب معرفی کنم. اول بخشی از کتاب که به نظرم زیبا بوده را در قسمت کپشن می‌نویسم و بعد در مورد داستان توضیح می‌دهم و بعد در مورد نویسنده و درنهایت راجع به مترجم کتاب مطلبی می‌نویسم. البته چون من درزمینۀ ترجمه تخصصی ندارم سعی می‌کنم در این زمینه زیاد وارد نشوم.

 [… آیا برای معرفی کتاب با ناشرها همکاری می‌کنید؟

اگر کتابی از طرف ناشر برایم ارسال شود حتماً می‌گویم که اگر از کتاب خوشم بیاید آن را معرفی می‌کنم و یا نقد آن را می‌نویسم. اگر هم دوستش نداشته باشم می‌گویم.

[کتابی که دوست نداشته باشید را هم معرفی می‌کنید؟

بله تابه‌حال یکی دو بار شده که کتابی را دوست نداشتم اما معرفی کردم ولی بیشتر صفحۀ من کتاب‌هایی است که دوستشان دارم.

[چطور کتابی را که دوست ندارید معرفی می‌کنید؟

برای چنین کتابی پست نمی‌گذارم اما در استوری آن را معرفی می‌کنم و نظرم را راجع به آن می‌گویم.

 [ در طول روز معمولاً برای صفحۀ اینستاگرامتان چقدر وقت می‌گذارید؟ معمولاً آماده‌سازی یک مطلب چقدر زمان می‌برد؟

از زمانی که خواندن کتاب را شروع می‌کنم کاغذ و قلمی کنار دستم می‌گذارم و قسمت‌های تأثیرگذار آن و حس و حال خودم را یادداشت می‌کنم. گاهی خاطراتی که از خرید کتاب یا زمان‌ خواندن آن دارم را هم می‌نویسم چون به نظرم باعث ایجاد حس صمیمیت بیشتری با مخاطب می‌شود. من خیلی در ایجاد این حس میان مخاطبانم موفق نبوده‌ام اما دوستان دیگرم بیشتر این حس را ایجاد کرده‌اند. من رسمی می‌نویسم. همچنین دفتری شخصی دارم که هر کتابی که می‌خوانم در مورد آن مطلبی می‌نویسم تا برایم بماند. بیشتر سعی می‌کنم حس و حال خودم در مورد کتاب را بنویسم بدون اینکه متن اصلی کتاب برای مخاطب مشخص شود.

 [… آیا برای انتشار پست در صفحۀ اینستاگرام‌تان زمان خاصی از روز را در نظر دارید؟ به نظرتان بهترین زمان برای انتشار یک پست کی است؟

من برای انتشار پست‌ها برنامۀ زمانی خاصی ندارم ولی بیشتر وقتی از سرکار به خانه می‌آیم حدود ساعت ۵ عصر و در روزهای تعطیل صبح‌ها پست می‌گذارم. تا حالا در موردش فکر نکرده‌ام که پیگیری کنم ببینم چه زمانی بازخورد بیشتری دارد ولی خودم بیشتر حوالی ساعت ۳ تا ۵ مطلبم را منتشر کرده‌ام و در ساعات دیگر خیلی کم پیش آمده است.

[ چه افرادی با چه ویژگی‌هایی مخاطب شما هستند؟

۴۹ درصد آقا و ۵۱ درصد خانم در رده سنی ۲۵ تا ۳۵ مخاطب صفحۀ من هستند. چون صفحه‌ام خصوصی است و به عنوان محل درآمد به آن نگاه نمی‌کنم اطلاعات و شناخت زیادی از مخاطبانم ندارم. خصوصی بودن صفحه برایم آرامش بیشتری دارد و فکر می‌کنم به مخاطب نشان می‌دهد که این صفحه حریمی دارد. البته درخواست‌های فالو را رد نمی‌کنم و در این زمینه سخت‌گیر نیستم. نکته دیگری که باعث شد صفحه را خصوصی نگه دارم استفاده از عکس‌های صفحه بود ولی الان با این قضیه کنار آمده‌ام و فکر می‌کنم شاید با همین عکس هم در یک نفر ذوق کتابخوانی به وجود بیاید و فردی به کتاب خواندن ترغیب شود. من فکر می‌کنم اگر بتوانم در راه کتابخوان شدن افراد قدمی هرچند کوچک بردارم رسالت خودم را از آمدن به این دنیا انجام داده‌ام.

[ آیا کتاب‌های صوتی و الکترونیکی هم معرفی و پیشنهاد می‌کنید؟

من پارسال اشتراک اپلیکیشن نوار را داشتم و کتاب‌های صوتی گوش می‌دادم. اوایل زمانی که کتاب شروع می‌شد تمرکزم را از دست می‌دادم ولی احساس می‌کنم می‌توان قدرت شنیداری را تقویت و تربیت کرد و از کتاب گویا هم لذت برد. من چند کتاب را صوتی گوش دادم و واقعاً لذت بردم و کتاب‌ها را در صفحه‌ام معرفی کردم. به نظرم شنیدن کتاب مهارتی است که باید در افراد تقویت شود تا بتوانند تمرکز کنند و محتوا را درک کنند. من کتاب صوتی را به‌خصوص با توجه به قیمت کتاب گزینۀ خوبی می‌بینم. کتاب الکترونیکی را خیلی نمی‌توانم استفاده کنم اما آن هم گزینۀ مناسبی برای کتاب خواندن است.

[… چه پادکست‌هایی گوش می‌دهید؟

پادکست کتابخوان که کتاب‌ها را به صورت صوتی تولید می‌کند، گوش می‌کنم.

[… اگر بخواهید لذت کتاب خواندن را با لذتی مقایسه کنید، آن چیست؟

برای هیچ کتابخوانی لذت خواندن با هیچ لذتی قابل‌مقایسه نیست. برای من بالاترین و بیشترین لذتی که در دنیا می‌برم خواندن کتاب است. کارهای دیگر خیلی برایم در دستۀ لذت قرار نمی‌گیرند و به نظرم روزمره هستند. کتاب خواندن بااینکه برایم یک عادت همیشگی است ولی همیشه هیجان‌زده‌ام می‌کند.

[ تا حالا شده از کارتان ناامید شوید؟

این بحثی است که بین کتابخوان‌ها خیلی پیش می‌آید. وقتی باهم صحبت می‌کنیم همه هم‌عقیده‌ایم که کسی توجهی به پست‌ها نمی‌کند، سؤال‌های بی‌ربط می‌پرسند و به خودشان زحمت نمی‌دهند حتی متن پست‌ها را بخوانند و این خیلی ناامیدکننده است. متأسفانه در فضای مجازی این توقع وجود دارد که حتماً پاسخ همۀ پرسش‌ها را بدهی ولی من سعی می‌کنم تا جایی که می‌توانم کمک کنم. گاهی کم‌لطفی بعضی از افراد ممکن است باعث شود آدم انگیزه‌اش را از دست بدهد ولی برای من تابه‌حال پیش نیامده است که صفحه را ببندم، ممکن است کم‌کار شده باشم اما تابه‌حال صفحه را تعطیل نکرده‌ام.

 [… به نظر شما در حال حاضر وب‌سایت‌ها تأثیرگذارتر هستند یا شبکه‌های اجتماعی مثل اینستاگرام؟

به نظر من هر دو مؤثر هستند. من وقتی می‌خواهم کتابی را معرفی کنم، نقدهای مختلف آن را می‌خوانم و از وب‌سایت‌ها استفاده می‌کنم چون به نظرم تخصصی‌تر و از دنیای احساسات کمی ‌دورتر هستند. اینستاگرام در حوزۀ عمومی گزینۀ خوبی است.

[… به نظر شما اشتیاق به خواندن کم است و اگر کتاب خوب هم باشد نمی‌خوانند؟

به نظرم اصلاً فرهنگ خواندن کتاب در جامعۀ ما جا نیفتاده است. گاهی اوقات کتاب هست اما اشتیاق برای خواندن وجود ندارد. من برای کلاسم کانال دارم و در آن برای اولیا کتاب‌های تربیت فرزند معرفی می‌کنم اما هیچ‌کس کتاب‌ها را نمی‌خواند. اگر از صفحات کتاب عکس در کانال می‌گذاشتم، می‌خواندند و ادامۀ آن را پیگیری می‌کردند اما نمی‌شد از همۀ صفحات عکس بگذارم. من فکر می‌کنم تا دید جامعه به کتاب و کتابخوانی تغییر نکند اتفاقی نمی‌افتد و به نظرم باید از آموزش‌وپرورش و بچه‌ها آغاز شود.

[…شما که با کودکان کار می‌کنید در این مدت موفق‌ شده‌اید افراد کتابخوان تربیت کنید؟ بچه‌هایی که عادت به کتاب خواندن داشته باشند؟

در این ۹ سالی که من کار کرده‌ام و همۀ تلاشم را برای ایجاد علاقه و عادت به خواندن برای بچه‌ها کرده‌ام، می‌توانم بگویم ۴۰ درصد موفق بوده‌ام چون بچه‌ها بیشترین تأثیر را از خانواده‌هایشان می‌گیرند. در مدرسه‌ای که الان مشغول به کار هستم سطح تحصیلات پدر و مادرها بالا است اما درنهایت بچه‌هایی بیشترین علاقه را به خواندن پیدا کرده‌اند که اعضای خانواده‌شان کتابخوان هستند و از طرف آنها حمایت می‌شوند. ولی بچه‌هایی که از طرف خانواده حمایت نمی‌شوند، علاقه زیادی به کتاب خواندن و فعالیت در باشگاه کتابخوانی کلاس نشان نمی‌دهند. البته من امیدوارم روزی به این مرحله برسم که به‌عنوان معلم در این زمینه تأثیرگذار باشم. شاید هم دارم بدبینانه به موضوع نگاه می‌کنم اما به نظرم بچه‌هایی که از کودکی از طرف خانواده‌هایشان برای کتاب خواندن حمایت شده‌اند،‌ موفق‌تر هستند. در کل من تأثیر خانواده‌ها را بیشتر می‌بینم اما امیدوارم روزی بتوانم هم اولیا و هم بچه‌ها را به کتاب خواندن ترغیب کنم.

 [… با توجه به برنامۀ فعلی آموزش‌وپرورش آیا می‌توان این فرهنگ را در خانواده‌ها و بچه‌ها ایجاد کرد؟

معلم‌های جوان خیلی انگیزه دارند ولی همکارانی که سابقۀ بیشتری دارند این‌طور نیستند چون نه ازلحاظ مادی تأمین و نه ازلحاظ معنوی حمایت می‌شوند. ما نمی‌توانیم روی خانواده‌ها تأثیر بگذاریم ولی روی بچه‌ها می‌توانیم تأثیر بگذاریم. متأسفانه چون فعالیت‌های کتابخوانی جزء برنامه‌های آموزش‌وپرورش نیست ما هم نمی‌توانیم خیلی مشخص کار کنیم و بچه‌ها را به خواندن کتاب غیردرسی اجبار کنیم.

[ فکر می‌کنید تا کی به خواندن و معرفی کتاب ادامه بدهید؟

به خواندن تا همیشه و معرفی هم تا زمانی که بسترش فراهم باشد، ‌ادامه خواهم داد. تابه‌حال به این فکر نکرده‌ام که از این کار دست بکشم و درکل من خیلی در حوزۀ کاری خودم –در مدرسه- تلاش می‌کنم این کار را پیش ببرم. مشکلات و موانع همیشه وجود دارد مهم این است که انگیزه‌مان را از دست ندهیم.

Share

یک پاسخبه “جهان یک معلم کتاب‌دوست و دانش‌آموزان کتابخوانش: مصاحبه با سمانه رضازاده، مروج خواندن”

  1. سعیدی گفت:

    با سلام. بسیار عالی و جالب بود. فقط یک سوالی که دوست داشتم میپرسیدید این بود که سمانه جان چند ساعت در روز را به کتاب خواندن اختصاص میدهند؟
    متشکرم

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*