شکل نوین خواندن در میان نسل نِت

شکل نوین خواندن در میان نسل نِت

Share

نویسندگان: جان هرکمن ، الیسا واینیکا

مترجم: ملیحه فخارطبسی؛ کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی؛ fakhartabasi@gmail.com


این نوشته خلاصه‌ ترجمه‌ای از فصل سوم کتابی با مشخصات زیر است:

Lauristin, M., & Vihalemm, P. (2014). Reading in changing society. University of Tartu Press.

متن مفصل ترجمه و متن کامل کتاب انگلیسی را می‌توانید از لینک‌های انتهای مقاله دانلود کنید.


مقدمه

این مقاله به این مسئله می‌پردازد که چگونه مفهوم انقلاب دیجیتال، مفاهیم امروزین خواندن را به چالش می‌کشد. فنلاند، موردی جالب برای چنین پژوهشی است و علی‌رغم این‌که در استفاده از ارتباطات اینترنتی پهن‌باند و رسانه‌های اجتماعی در قرن بیست و یکم، از کشورهایی چون ایالات متحده، ژاپن، کره شمالی، و قطعاً کشورهای اروپایی، اندکی عقب افتاده است (تورکی و همکاران ۲۰۰۹)، این کشور به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین جوامع اطلاعاتی دنیا شناخته شده است.  ضمن این که فنلاند و دیگر کشورهای اسکاندیناوی هنوز هم از فرهنگ‌ مطالعه‌ای قوی برخوردارند(گریسولد ۲۰۱۱). تحقیق‌ها نشان می‌دهد فنلاند از نظر سرانهٔ کتاب‌های چاپی، روزنامه‌ها، و مجله‌های منتشر شده، در میان برترین کشورهای جهان قرار دارد (فینیش مس مدیا ۲۰۱۰: ۲۲۶-۲۲۷). همچنین فنلاند در ارزیابی‌های بین‌المللی مربوط به مهارت‌های سواد دانش‌آموزان مدارس،  به صورت مداوم در جایگاه بالایی قرار می‌گیرد. برای نمونه می‌توان از برنامهٔ پایش بین‌المللی دانش‌آموزان  (PISA) توسط  OECD نام برد. افزون براین مطالعات ملی در طول بیست سال گذشته  در فنلاند نشان می‌دهد، با وجود  رشد رسانه‌های جدید و فناوری‌های ارتباطی نوین در بین مردم، میانگین زمان صرف شده برای خواندن  کاهش چشم‌گیری نداشته است (اکهلم و رپو  ۵۵:۲۰۱۰؛  مرکز آمار فنلاند ۲۰۰۹).

در هر حال این مسئله آشکار است که گسترش رسانه‌های شبکه‌ای و فناوری‌های ارتباطی به طور اساسی عادت‌های خواندن در فنلاند را به چالش کشیده است.  رواج و رونق مطالعه و روزنامه‌های چاپی پیوسته رو به  کاهش بوده  و استفاده از اینترنت، ابزارهای تلفن همراه و رسانه‌های اجتماعی افزایش داشته است. این مسئله بخصوص در باره نسل جوانی که- بر اساس بسیاری از گزارش‌ها- رسانه‌های اجتماعی و اینترنت را به عنوان مهم‌ترین رسانه و منبع خبری خود به کار می‌گیرند، صادق است (۳۰/۱۵ تحقیقات ۲۰۱۱؛ مرکز آمار فنلاند ۲۰۱۱). از نخستین دهه قرن بیست ‌ویکم، میزان خواندن روزنامه‌های چاپی در فنلاند شانزده درصد کاهش داشته است (مرکز آمار فنلاند ۲۰۱۲: صفحات ۶۵-۶۲ و ۸۸-۸۴). حتی اگر  تعداد کتاب چاپ شده و میانگین زمان صرف شده برای مطالعه در حال سقوط نباشد، میزان امانت کتابخانه‌ای به طور اساسی از سال ۲۰۰۴ کاهش یافته است. در سال ۲۰۱۰ حجم تراکنش کتاب‌ها برای نخستین بار بعد از جنگ جهانی دوم رو به کاهش گذاشت (آلانن ۲۰۱۱). این دگرگونی‌ها حاکی از عادت‌های خواندن جدیدی است که در مقایسه با عادت‌های سابق خواندن به سوی جملات کوتاه‌تر و تعاملی و اجتماعی‌تر پیش رفته است. همانطور که جان هارتلی دانشمند رشته رسانه (۲۰۰۵:۱۲) اثبات کرده: با تعاملی ساختن، سفارشی‌سازی، و انقلاب در نوع رسانه‌ها از «خواندن صرف» به «خواندن و نوشتن»، روابط بین مخاطب و پدیدآورندهٔ محتوا با  تاکید بر شکل فعلی این رسانه‌ها، تغییرات غیرقابل‌بازگشتی داشته است.

این مقاله به کاوش رسانه‌های معاصر و عادت‌های خواندن دانشجویان فنلاندی به عنوان کسانی که- طبق تعریف دن‌تاپ‌اسکات (۱۹۹۸)- می‌توانند به عنوان نماینده «نسل نت » توصیف شوند، می‌پردازد. در کل تمرکز اصلی ما  در این بخش روی دانشجویان سنین بین ۱۸ تا ۳۰ ساله است. دانشجویانی که به عنوان گروه گذار بین جوان‌ترهایی که «بومی‌های عصر دیجیتال » هستند و رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی به صورت گسترده در زمان آن‌ها وجود دارد و نسل‌های قدیمی‌تر «تازه‌ وارد به عصر دیجیتال » که بیش‌تر با منابع چاپی و رسانه‌های جمعی آشنا هستند، قرار می‌گیرند (نگاه کنید به هرینگ ۲۰۰۸:۷۲، پرنسکی۶-۱:۲۰۰۱).  در این مقاله به این مسئله می‌پردازیم که  آیا ایدهٔ «خواندن جدید» می‌تواند در میان دانشجویان فنلاندی بررسی شود؛ و اینکه آن‌ها در واقع کدام گونه از خوانندگان هستند. همچنین خاستگاه اصلی عادات خواندن دانشجویان و اینکه به کدام سو در حال حرکت است، را می‌آزماییم. نقشی که توسط انتشارات الکترونیکی و چاپی بازی ‌می‌شود، علی‌الخصوص جلوه‌های اجتماعی خواندن، به صورت ویژه در این مقاله بررسی می‌شود. سوالات پژوهش به صورت دقیق‌تر در ادامه می‌آیند:

  • درقرن بیست‌و‌یکم دانشجویان فنلاندی چه چیزی مطالعه می‌کنند؟
  • آن‌ها منابع‌خواندنی خود را چطور و از کجا انتخاب می‌کنند؟
  • آن‌ها چطور می‌خوانند؟
  • ICT و فرم‌های جدید متون الکترونیکی چه نقشی در عادت‌های خواندن و استفاده از رسانه‌ها ایفا می‌کنند؟
  • عادت‌های خواندن دوره‌جدید‌ی‌ها چطور با عادت‌های خواندن فنلاندی‌های قدیم به عنوان خوانندگان، قیاس می شود؟

 «خواندن نوین»

تا دههٔ ۱۹۷۰ میلادی، خواندن به عنوان دانش شخصی‌ در زمینهٔ درک الفبا و خواندن متون نوشتاری – که اغلب  به صورت داستان بود- شناخته می‌شد. متقدمان مطالعات فرهنگی بریتانیا، ریچارد هُگارت(۱۹۵۷) و ریموند ویلیامز(۱۹۶۳)، این سبک فکری را در خلال سال‌های۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰، با تاکید بر جنبه‌های اجتماعی استفادهٔ فرهنگی خواندن، به چالش کشیدند. اما این مهم تا بعد از گردش فراساختاری دهه ۱۹۷۰ و گسترش مطالعات فرهنگی که خواندن را بیشتر از جنبه علوم اجتماعی و انسانی می‌دید، محقق نشد. رولان بارت  ،  محقق و فیلسوف فرانسوی در حوزهٔ سواد، ایده‌اش دربارهٔ «مرگ مولف» و مفهوم «متن» را در اوایل دههٔ ۱۹۷۰ ابداع کرد. بارت (۱۹۷۷) دریافت که معنا توسط فرآیند خواندن «متن» بوجود می‌آید.

استوارت هال (۱۹۸۰)، دیگر پیشگام بریتانیایی مطالعات فرهنگی، ایدهٔ بارت را در مدل مشهور خود با نام «رمزگذاری/رمزگشایی »، به کار گرفت. در این مدل نیت‌های عمدی یا غیر عمدی خالق متن به صورت «معانی ترجیحی » با متن عجین می‌شوند (رمزگذاری)؛ و تفسیر و برداشت از آن‌ها به عنوان فرآیند فرهنگی اجتماعیِ «درک معنا » (رمزگشایی)، به حساب می‌آید.

پس از این تحولات نظری، محققان حوزهٔ فرهنگ،  به مطالعهٔ فرآیند خواندن  در تمام حوزه‌های متون فرهنگی روزمره، از مراکز خرید گرفته تا آن‌هایی که در سواحل تفریحی وجود دارند، پرداختند ( برای مثال فیسکه، ۱۹۸۹). و  مطالعهٔ کتاب به عنوان یک عمل فرهنگی-اجتماعی مطرح شد (برای مثال رادوی، ۱۹۸۹).

تحقیقات حوزهٔ سواد همراه با نظریه‌های خواندن متحول شده است. پیش از این در دهه ۱۹۹۰‌، گروه جدید انگلیسی ، گروهی از دانشمندانی که بر روی آموزش رسانه‌ها مطالعه می‌کنند،‌ این ایده را که «خواندن نمی‌تواند جدای از نوشتن باشد»، گسترش دادند. علاوه بر این روی مهارت‌های شناختی فنی خواندن، تمرکز کردند. آن‌ها نظریه متون فراساختار را به عاریه گرفتند و روی فرایند «درک معنا» تاکید کردند. از دیدگاه گروه لندنی جدید، گوش کردن و خواندن ابعاد تولید متن هستند. این فرایندهای درک معنا بر مبنای ویژگی‌های فردی و علاقه‌ها و تجارب اجتماعی افراد استوارند (کازدن و همکاران، ۱۹۹۶).  از آن پس، نظریه‌های «سوادهای نوین » بر ماهیت اجتماعی خواندن و نوشتن تاکید کرده‌اند( برای مثال لنکشر، ۲۰۰۲:۲). همچنین این مدل‌های جدید سواد فهمیدن «نظریه سواد فرهنگی اجتماعی» نیز نامیده می‌شود (لنکشر و کنوبل، ۲۰۰۳).

اخیرا تغییرات در محیط‌های رسانه‌ای دانشمندان حوزهٔ سواد را به فهم گسترده‌تر خواندن  به عنوان عملی تفسیری که در ارتباط با همه انواع رسانه‌ها به کار می‌رود، تشویق کرده است (گی و هایز، ۲۰۱۱). برخلاف متون چاپی، در اینترنت به شکل‌های متون چندوجهی ، که صورت‌های مختلف زبان و تصویر و صدا را ترکیب می‌کنند، مورد توجه قرار گرفته است.  همچنین فاصلهٔ بین خالق متن و دریافت‌کننده‌های آن را از بین رفته است (لوک، ۱۹۹۵). در اینترنت، جامعه‌پذیری، تعامل و حتی خلق متون اغلب به عنوان مهارت‌های شناختی خواندن در نظر گرفته می‌شوند (گی، ۲۰۰۸:۴۰). با این شرایط، در محیط رسانه‌ای کنونی، خواندن ارتباط بسیار نزدیک‌تری با نوشتن پیدا کرده است. بنابراین «خواندن نوین» به سواد فرهنگی اجتماعی اشاره دارد؛ در این مفهوم، خواندن به عنوان  فعالیت‌های متنی‌ توصیف می‌شود که در آن تفسیرها و متون از انواع مختلف متن در محیط رسانه‌ای شبکه بوجود آمده است. کلیه فرایندهای درک معنا شامل تعامل و ارتباط با دیگران است. بنابراین خواندن نوین همان ارتباطاتی است که مردم ممکن است در نقش‌های حیاتی خود بازی کند.

این تحقیق به بررسی اینکه آیا تجزیه و تحلیل تجربی عادت‌های خواندن دانشجویان فنلاندی، از ایده خواندن نوین، که در کل باعث از بین رفتن عادت‌های سابق خواندن شده است، حمایت می‌کند یا خیر. در این‌ تحقیق ما دریافتیم خواندن  شامل  فعالیت‌های مختلفی در ارتباط با خواندن و نوشتن است که در فضای رسانه‌ای معاصر اتفاق می‌افتد. خواندن شامل متون منتشر شده به شکل چاپی و الکترونیکی است و از طریق گروه‌های رسانه‌ای حرفه‌ای یا خدمات رسانه‌ای اجتماعی تحویل داده می‌شوند. بنابراین، تاکید بیش‌تر روی اشکال متون نوشتاری بین فردی و ارتباطات هم‌سالان یا نشر مبتدی و حرفه‌ای در اینترنت است تا اینکه روی اشکال متنی دیداری-شنیداری از قبیل تلویزیون، ویدئو و سینما باشد. با این حال استفاده از اشکال متنی دیداری-شنیداری نیز، به عنوان بخشی از عادت‌های کلی‌تر جوانان در استفاده از رسانه‌ها، در این تحقیق مطالعه می‌شود.

نتایج پژوهش

اغلب پاسخ‌ دهندگان در این تحقیق با اینترنت در نوجوانی و هنگامی که ارتباطات اینترنتی به منازل شخصی راه یافتند، آشنا شدند. در کل خانواده‌های فنلاندی اتصال به اینترنت را  تقریبا در سال‌ ۱۹۹۴ همزمان با ظهور نخستین مرورگر وب گرافیکی، آغاز کردند. در فنلاند در ابتدای دهه ۱۹۹۰ کتابخانه‌های محلی و مدارس ابتدایی نقش مهمی در آشنایی کودکان دبستانی با اینترنت ایفا کردند. در کل دانشجویان قرن بیست و یکم با رسانه‌های اجتماعی آشناترند: ۶۰ درصد از پاسخ‌دهندگان اظهار کردند که از رسانه‌های اجتماعی حداقل یک ساعت در روز استفاده می‌کنند. ما رسانه‌های اجتماعی را به صورت انواع خدمات برخط در نظر گرفتیم (برای مثال فیس‌بوک، توییتر، وبلاگ‌ها)، جایی که کاربران شبکه‌های خود را ایجاد می‌کنند، با دیگران ارتباط برقرار می‌کنند و محتواهای تولیدی را دنبال می‌کنند و یا به اشتراک می‌گذارند. عمومی‌ترین انگیزه در استفاده از اینترنت ارتباط با دیگران و سرگرمی است. طبق بررسی ما مهم‌ترین برنامهٔ کاربردی اینترنت، فیس‌بوک بود. ۸۶ درصد از پاسخ‌دهندگان حساب کاربری فیس‌بوک داشتند. علاوه بر فیس‌بوک، استفاده از سایر مدل‌های متنی چندشکلی از قبیل یوتیوپ ، ویکی‌ها، وبلاگ‌ها و گروه‌های بحث نیز در بین دانشجویان رایج است.

گرچه اینترنت رایج‌ترین رسانه در بین دانشجویان بود، اما رسانه‌های چاپی هنوز هم در میان آن‌ها ارزشمند است. نیمی از پاسخ‌دهندگان همچنان یک روزنامه را در اشتراک داشتند. افرادی که اشتراک روزنامه نداشتند، روزنامه‌های رایگان را به شکل چاپی و یا الکترونیک مطالعه می‌کردند. ثبت خاطرات و مصاحبه‌ها همچنین نشان داد برای بسیاری از پاسخ‌دهندگان،  خواندن روزنامه‌ها در صبح، هنوز هم عادتی مرسوم است.

ماده خواندنی‌ای که بیشترین واکنش‌های مثبت را دریافت کرده بود، با کمال تعجب، کتاب چاپی بود، که استقبال زیادی از آن  شده بود. به هر حال دانشجویان در این نمونه بیشتر با متون مختلف سروکار داشتند و در کل ممکن است بیشتر از بزرگسالان از کتاب استقبال کنند. اما مصاحبه‌ها و سوالات پرسش باز از پاسخ‌دهندگان نشان داد که آن‌ها قبل از شروع تحصیلات دانشگاهی تمایل داشتند داستان‌های قدیمی بخوانند. ۸۵درصد پاسخ‌دهندگان بیش از ده کتاب، و ۴۰درصد بیش از ۵۰ کتاب، برای خودشان داشتند. خواندن داستان، مخصوصا در اوقات فراقت با اقبال روبرو بود اما تعدادی از مصاحبه‌شوندگان ابراز کردند به دلیل درس و تحصیل، زمان کمی برای اوقات فراقت و خواندن دارند. در خیلی از موارد خواندن کتاب‌ها و منابع درسی، به عنوان مانعی برای خواندن به قصد لذت ذکر شد.

در دهه ۱۹۹۰ آثار داستانی محبوب در بین جوانان در فنلاند اساساً تغییر کرد. بر اساس نتایج مطالعات بر روی خوانندگان آثار ادبی فنلاند در آن زمان، محبوب‌ترین نویسندگان مردان بودند و محبوب‌ترین داستان‌ها توسط نویسندگان ملی نوشته می‌شدند(اسکولا، ۲۰۰۹). جوانان در قرن ۲۱ کتاب‌های خارجی در ژانر فانتزی را ترجیح می‌دهند. مطالعه ما ایده تغییر را حمایت می‌کند، گرچه نتایج بررسی ما محبوبیت نویسندگان فنلاندی را همچنان در بین دانشجویان، تایید می‌کند. یکی از دلایل این ادعا محبوبیت داستان‌های جنایی خارجی و فنلاندی، و دلیل دیگر وجود آثار کلاسیک نویسندگان فنلاندی در برنامهٔ درسی مدارس است. در کل محتوای خواندن از مطالب ملی به جهانی تغییر پیدا کرده است و جنسیت نویسنده دیگر به هیچ عنوان اهمیتی ندارد. برای دانشجویان معاصر ژانر و محتوای کتاب، دلایل اصلی انتخاب منابع خواندنیست. گرچه انگیزه‌های اجتماعی در پس انتخاب منابع خواندنی، که حتی می‌تواند  موجب پیوستن به جوامع خواندن فراملّی شود نیز، اهمیت دارد.

جمع‌بندی پایانی

این تحقیق این فرضیه را تایید کرد که دانشجویان فنلاندی متولد شده در دههٔ ۱۹۸۰ تا اوایل دههٔ ۱۹۹۰، بیش‌تر خوانندگان بینابینی (که در جایی میان خواندن سنتی منابع چاپی و خواندن نوین فعالیّت در رسانه‌های اجتماعی قرار دارند) هستند، تا این که به کلی نسل جدیدی از خوانندگان باشند. فعالیتهای جدید از خواندن سنتی متمایز است، زیرا خواندن نوین هر روز بیش‌تر به ارتباط بین افراد مرتبط می‌شود. گرچه جوانان وقت زیادی را برای ارتباط با هم‌سالانشان از طریق رسانه‌ها و شکل‌های متنی کوتاه‌ شده صرف می‌کنند، اما آن‌ها خواندن متون تخصصی را ترک نکرده‌اند و هنوز از منابع چاپی، خصوصاُ کتاب استقبال می‌کنند.

تطبیق کامل با عادت‌های استفاده از اینترنت به صورت جهانی، احتمالاً بر چگونگی خواندن منابع چاپی توسط دانشجویان تأثیر می‌گذارد. در حالی که محبوب‌ترین موضوعات در بین این قشر نشان می‌دهد  ذائقهٔ فرهنگی جوانان امروز نسبت به نسل‌های قبلی بیش‌تر بین‌المللی است. برای نمونه آن‌ها اغلب داستان‌های خارجی و خصوصاً انگلیسی آمریکایی و ژانرهای فانتزی را ترجیح می‌دهند. در کل عادت‌های خواندن جوانان فنلاندی ترکیبی از شکل‌های کلاسیک و نوین خواندن است. گرچه خواندن کلاسیک بسیار ارزشمند است اما مراحل زندگی ٱن‌ها را به سمت فعالیت‌ها و  عادت‌های ارتباطی خواندن نوین سوق داده است.

همانطور که تحلیل انجام شده توسط ریمود ویلیمامز در اثرکلاسیک وی به نام «انقلاب طولانی » در سال ۱۹۶۳ نشان داد انقلاب در تکنولوژی‌های ارتباطی فقط یک بعد از تغییرات اجتماعی طولانی مدت را تکمیل می‌کند؛ سایر بازیگران مهم در این صحنه از نظر تاریخی، انقلاب‌های صنعتی و دموکراتیک هستند. می‌توان گفت تکیه بر روی تکنولوژی‌های ارتباطی و رسانه‌ها قوی‌تر شده است و مرکزیت بیش‌تری در اقتصاد و قدرت و دموکراسی و غیره یافتند. آن‌ها می‌توانند به عنوان عوامل کلیدی تغییرات اجتماعی نقش بازی کنند(برای مثال کستلز، ۱۹۹۶). در ارتباط با خواندن- همان شکل همیشگی خواندن، که خواندن داستان بلند است- با وجود این‌که به آسانی با شکل ارتباطیِ «خواندن نوین»،  تطبیق نیافته است اما محبوبیت خود را به خوبی حفظ کرده است. بنابراین، این مهم است که خواندن نوین را به عنوان بخشی از انقلاب طولانی مدتی که تغییرات فرهنگی، اجتماعی،سازمانی و صنعتی در آن، به هم گره خورده است در نظر بگیریم؛ به جای این‌که آن را جهشی ناگهانی در اغلب عادت‌های خواندن شخصی افراد یا گروه‌های خاص بدانیم.

 

دریافت متن مفصل ترجمه

دریافت متن کامل کتاب

یک پاسخبه “شکل نوین خواندن در میان نسل نِت”

  1. dayani گفت:

    بجای ضائقه بنویسید ذائقه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*