خواندن برای لذت و لذت‌های خواندن

دکتر محمد سعید ذکایی عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی saeed.zokaei@gmail.com چکیده برای فلاسفه و متفکرین اجتماعی کلاسیک مطالعه فراغتی کتاب همواره به عنوان صورت ایده‌آلی از فراغت توصیه شده است. مطالعه‌ی کتاب به عنوان فعالیتی دموکراتیک به افراد امکان می‌دهد تا با تامل در مطالب و محتوا حقیقت زندگی  خود را در آن یابند، ظرفیت‌ها و مهارت‌های شناختی وجودی خود را ارتقا بخشند و در همان حال لذتی واقعی و کمیاب را بهره‌برده‌اند. علی‌رغم تولید انبوه کتاب، دسترسی زیاد و نرخ بالای سواد، کتاب‌خوانی جایگاه والایی در فرهنگ فراغتی ایرانیان ندارد و نگاه مصرفی و ارزش‌های مبادله آسیب‌های جدی بر کیفیت و لذت تجربه‌ی آن وارد ساخته است. مقاله‌ی حاضر در سنتی جامعه‌شناختی به تحلیل برخی زمینه‌های تاثیرگذار بر تجربه‌ی خواندن فراغتی می‌پردازد و این استدلال را مطرح می‌سازد که نگاه مصرفی و ابزاری به خواندن، کم‌توجهی به سبک‌ها و کارکردهای متنوع خواندن متون و منابع، توجه ناکافی به ملاجظات اخلاقی در فرهنگ مطالعه از جانب کنشگران درگیر (همچون نویسنده، خواننده و ناشر)  که به تزلزل جایگاه و منزلت کتاب و کتاب‌خوانی منتهی می‌شود و سرانجام وابستگی‌های افراطی به فرهنگ جدید رسانه‌های مجازی از جمله زمینه‌هیی است که خواندن برای لذت را به حاشیه می‌برد. واژگان کلیدی: خواندن برای لذت، خواندن تاملی، سبک‌های خواندن، خواندن مجازی، اخلاق خواندن منبع:ذکایی، محمد سعید (۱۳۹۰) خواندن برای لذت و لذت‌های خواندن. فصلنامه کتاب مهر. سال اول، شماره دوم،...

ولادیمیر نیکلایویچ واینوویچ و دستاوردهای ارزشمند بشری

بخشی از نامه ولادیمیر نیکلایویچ واینوویچ به رئیس آژانس شوروی در امور حقوق مولف (۲۶ سپتامبر ۱۹۷۳) … شما در مصاحبه خود گفته‌اید که فعالیت آژانس شما در جهت «گسترش تبادل دستاوردهای ارزشمند در زمینه‌های مختلف معنویات انسانی» است. روی واژه ارزشمند تاکیدی انجام نشده بود، ولی به هر حال توجه من به آن جلب شد. به این فکر کردم که تعیین ارزشمند بودن دستاوردها در زمینه‌های معنویات انسانی، کار بسیار پیچیده‌ای است که گاه سال‌ها و حتی قرن‌ها زمان نیاز دارد. گویا می‌توان امید داشت که اینک ارزشمندی دستاورهادها بلافاصله تعیین می‌شود. به وسیله چه کسی؟ آژانس شما؟ دلم می‌خواست بدانم طبق چه شاخص‌هایی. آیا دستاوردهای آ. سالژنیتسن۱ را می‌توان اررشمند به شمار آورد؟ یا اینک دستاوردهای رفیق ورچنکو۲ ارزشمند به شمار می‌آیند؟ ۱– الکساندر سولژنیتسین، نویسنده روس و برنده نوبل ادبیات که در آثار و نوشته هایش به جنایات ژوزف استالین و برده داری، استثمار و انسان کشی در اردوگاه های کار اجباری او معروف به گولاگ می پرداخت.جنایات استالین و استثمار مردم توسط او دستمایه نگارش بسیاری از داستان های او بود که در رمان کوتاه «یک روز از زندگی ایوان دنیسوویچ» تبلور یافته است.  پس از انتشار این کتاب، مقامات شوروی سابق مانع از انتشار آثار بعدی او شدند و سولژنیتسین به سوئیس تبعید شد. برپایه این گزارش، تریلوژی «مجمع الجزایر گولاگ» او به عنوان یکی از معروف ترین آثار غیر داستانی، با تشریح بردگی مردمی که تحت حکومت استالین بودند و نیز زجر و بی عدالتی تحمیل شده بر آنان بسیاری را شوکه کرد. او در سال ۱۹۷۰ برنده جایزه نوبل ادبیات شد و در سال ۱۹۷۴ از شوروی خارج شد و به آلمان غربی و سوئیس رفت و در نهایت در ایالات متحده سکونت گزید. او در سال ۱۹۹۴ با سفری ۵۶ روزه به روسیه از با زادگاه خود دیدار کرد اما از این که بیشتر مردم روسیه آثارش را نخوانده بودند، دلگیر و متاسف شد....

وقتی از مطالعه حرف می‌زنیم از چه حرف می‌زنیم؟

۱. خواندن یک فعل است. ۲. خواندن هم فرایندی شناختی است و هم نیست. ۳. خواندن با نوشته سر و کار دارد (چنانکه شنیدن با صوت سر و کار دارد. در باقی موارد مثل «خواندن فیلم» از یک ترکیب استعاری استفاده شده است). ۳-۱. نوشته می‌تواند تصویرنگاری، ایده‌نگاری، هجا نگاری و الفبا باشد. ۳-۲. نوشته می‌تواند در قالب‌های مختلفی ارائه شود: کتاب، روزنامه، تابلو، زیرنویس فیلم، پایان‌نامه، لغت‌نامه، دستورالعمل‌ها، سنگ‌نبشته و … ۳-۳. نوشته می‌تواند در رسانه‌های مختلفی ارائه شود: تلویزیون، سینما، ماهواره، تئاتر و … ۳-۴.نوشته می‌تواند غیرچاپی، چاپی، الکترونیکی و … باشد. ۴. خواندن می‌تواند برای ژانرهای مختلف اتفاق بیفتد: شعر، رمان، مذهبی، علمی و … ۵. خواندن می تواند صورت‌های مختلفی داشته باشد:عمیق (یعنی دقت در اجزای نوشته)، سطحی، مرور (مطلبی که پیش‌تر خوانده شده)، روخوانی، بلند‌خوانی. نکته: این تقسیم‌بندی فارغ از ملاک است بنابراین ممکن است بتوان چیز‌هایی به آن افزود یا آن را به گونه‌ای دیگر مرتب کرد. ۶. خواندن می‌تواند با اهداف مختلف باشد: یادگیری، سرگرمی، لذت، اعتلای روحی و … ۷. خواندن می‌تواند خودخواسته باشد یا تجویزی (یا با اجبار از سوی شخص دیگر) باشد. شخص تجویزکننده می‌تواند معلم باشد، رئیس اداره باشد، روحانی مسجد باشد، پدر و مادر باشد و … ۸. خواندن می‌تواند در موضوعات مختلف اتفاق بیفتد. تقسیم‌بندی این موضوعات می‌تواند شخصی باشد یا استاندارد (مانند رده‌بندهای موضوعی) * خواندن با مطالعه متفاوت است ( به نظر می‌دانیم چه زمانی می‌خوانیم اما نمی‌دانیم چه زمانی مطالعه می‌کنیم). به پیروی از این نظر وقتی با سرانه خواندن سر و کار داریم کمابیش می‌دانیم با چه چیزی سر و کار داریم اما وقتی با سرانه مطالعه سر و کار داریم واقعا نمی‌دانیم با چه چیزی سر و کار داریم. پرسش‌ها: ۱- وقتی اس ام اس می‌خوانیم آیا مطالعه می‌کنیم؟ ۲- وقتی قصه گوش می‌دهیم آیا مطالعه می‌کنیم؟ ۳- وقتی لغتی را در فرهنگ لغات می‌یابیم و معنی آن را می‌خوانیم آیا مطالعه می‌کنیم؟ ۴- وقتی پارتیسون موسیقی می‌خوانیم آیا مطالعه می‌کنیم؟ ۵- وقتی یک داستان مصور می‌خوانیم، آیا مطالعه می‌کنیم؟ ۶- وقتی کاریکاتور (بدون شرح) می‌بینیم، مطالعه می‌کنیم؟ ۷- وقتی کسی کتابی برای ما می‌خواند، مطالعه می‌کنیم؟ ۸- وقتی متنی را بلند بلند...

کار، فراغت و مطالعه

کار و فراغت، به عنوان دو نیاز اساسی بشر در پی انقلات صنعتی و بسط مناسبات سرمایه‌داری از یکدیگر منفک شدند. همچنان که کار عمل خلاق مولد و تغییر دهنده است، فراغت نیز فعالیت نسبتا خودانگیخته و آزادانه‌ی فرد در بازآفرینی خود، خود-بیانگری و بازیابی خویشتن دانسته می‌شود. … برای درک دقیق‌تر زمان فراغت باید آن را از وقت آزاد متمایز کرد. وقت آزاد مجموعه‌ی زمانی است که فرد به کار یا اشتغال موظف و به طور کلی به فعالیت برای کسب درآمد، مشغول نیست. در عین حال، این زمان از دو بخش فعالیت اجباری و انتخابی تشکیل می‌شود.فعالیت‌های اجباری… جزء زمان فراغت نیست. بنابراین زمان فراغت بخشی از وقت آزاد است و فعالیت‌هایی را در بر می‌گیرد که فرد نسبتا بدون اجبار، به طور خود-انگیخته و به طور عمده بر طبق دلخواست‌های فردی‌اش انتخاب می‌کند. … با فرض اینکه در زمان فراغت دلخواست‌های واقعی فرد مورد توجه قرار می‌گیرد می‌توان، دست‌کم سه حوزه فعالیت را برای زمان فراغت برشمرد: الف- مجموعه فعالیت‌هایی که فرد برای رهایی از خستگی جسمانی، عملی، یا ذهنی ناشی از کار موظف روزانه انجام می‌دهد. این اقدامات فقط شامل حد افراطی استراحت- یعنی بی‌عملی- نیست. در این حوزه، بازیابی سرزندگی قوای جسمانی و ذهنی خود یا کسب آمادگی جسمانی، عملی و فکری برای کار مجدد مورد نظر است. این هدف با گوش دادن به قطعه‌ای موسیقی، نوشیدن آنچه مطلوب فرد است، دوش گرفتن، روزنامه خوانی و … حاصل می‌آید. ب- فعالیت‌هایی که در ورای کار موظف و اجباری و نیز یکنواخت و تکراری روزمره، نیروهای خلاقه فرد را مطابق با دلخواست‌هایش جامه عمل می پوشاند و در تبدیل نیروها و امکانات بالقوه‌اش به بالفعل، یعنی رشد و تعالی فردی‌اش، به او یاری می‌رساند. اینها فعالیت‌های  خود-بیانگرانه‌ی فردی‌اند. آموزش زبان‌های خارجی برای گسترش حوزه مطالعات، یادگیری موسیقی یا نقاشی، ورزش ، مطالعه  و … از جلمه این فعالیت‌ها هستند. پ- فعالیت‌هایی که سرگرمی و تفریح خوانده می‌شوند. این فعالیت‌ها...

بررسی نظردانشجویان دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد درباره خواندن به قصد یادگیری، خواندن به قصد لذ‌ّت، خواندن به قصد تصمیم‌گیری و دو اصل «معقول‌اندیشی» و «کمترین کوشش»

پژوهشگر: زهره قریشی چکیده:پژوهش حاضر به منظور آگاهی از نظر دانشجویان درباره خواندن به قصد یادگیری، خواندن به قصد تصمیم‌گیری، خواندن به قصد لذت، و همچنین درباره دو اصل «معقول‌اندیشی» و «کمترین کوشش»، در دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد انجام شد. جامعه آماری این پژوهش پیمایشی، دانشجویان سال سوم و چهارم مقطع کارشناسی بودند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه بود که ۲۵۳ نفر به آن پاسخ دادند. نتایج به‌دست آمده از آزمون هشت فرضیه نشان داد که: ۱) دانشجویان بر «خواندن به قصد یادگیری» بیشتر از «خواندن به قصد تصمیم‌گیری» تأکید دارند؛ ۲) دانشجویان مؤنث رشته‌های روانشناسی و علوم تربیتی بیشتر از دانشجویان مذکر همین رشته‌ها بر «خواندن به قصد لذت» تأکید دارند؛ ۳) دانشجویان مؤنث رشته‌ علوم تربیتی و روانشناسی بیشتر از دانشجویان مذکر همین رشته‌ها بر «خواندن به قصد تصمیم‌گیری»تأکید دارند، ولی بین دانشجویان مؤنث و مذکر رشته کتابداری در این مورد تفاوت معناداری وجود ندارد؛ ۴) بین میزان تأکید بر «خواندن به قصد یادگیری» دانشجویان مؤنث و مذکر رشته‌های علوم تربیتی و روانشناسی تفاوت معناداری وجود دارد. اما بین دانشجویان مؤنث و مذکر رشته کتابداری در این مورد تفاوتی مشاهده نمی‌شود؛ ۵) تفاوت معناداری بین رشته تحصیلی دانشجویان و مقاصد خواندن آن‌ها وجود ندارد؛ ۶) اصل «کمترین کوشش»برای هر نوع خواندنی، مورد تأکید دانشجویان می‌باشد؛ ۷) تفاوت معناداری بین رشته تحصیلی دانشجویان و اصل کمترین کوشش وجود ندارد؛ ۸) «معقول‌اندیشی» شکل‌دهنده رفتارهای مطالعاتی دانشجویان است. کلیدواژه‌ها: اصل معقول‌اندیشی، اصل کمترین کوشش، خواندن به قصد لذت، خواندن به قصد یادگیری، خواندن به قصد تصمیم‌گیری منبع: قریشی،‌ زهره (۱۳۸۳)بررسی نظردانشجویان دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد درباره خواندن به قصد یادگیری، فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی.  ۲۸ _ شماره چهارم،جلد ۷. متن کامل...

انواع خواندن

در این نوشته سعی می شود انواع خواندن و طبقه بندهای مختلفی که برای آن صورت گرفته است از منابع مختلف گردآوری شود و به مرور به متن اضافه شود.

صفحه 2 از 212