عامه کتابخوان و اشراف کتابخوان: انگلستان و ایران

به نظر می‌رسد قرن هیجدهم و نوزدهم میلادی (برابر با ۱۲ و ۱۳ قمری) هم در تاریخ خواندن ایران و هم در تاریخ خواندن انگلستان نقطه عطفی به شمار می رود. اما این نقطه عطف دو سرنوشت مختلف را رقم میزند. ابتدا روایت ایرانی این نقطه عطف را می خوانیم و بعد حادثه ای را که در انگلستان افتاده است، بررسی می‌کنیم. «فزونی نسخه خطی بیهقی در صدۀ دوازدهم و سیزدهم در ایران یک امر تصادفی نیست. در آن روزگار جنبش ادبی‌یی در ایران به وجود آمده بوده است که مورخان ادب فارسی بعدها نام  تجدد ادبی بر آن نهاده‌اند. ادب‌دوستان این عصر عشق و علاقه‌یی به زبان فارسی قدیم پیدا کرده بودند … این نهضت که زمان زندیه آغاز شده بود در عصر قاجاریه به اوج رسید … این ذوق ادبی کم کم از طبقه اهل ادب و البته به تشویق خود آنها به طبقۀ اعیان و اشراف مملکت نیز سرایت کرده بوده است… » (مقدمه تاریخ بیهقی به قلم علی اکبر فیاض، انتشارات هرمس) اما همزمان با وقایعی اینچنینی در ایران، در انگلستان قرن ۱۸   عامه کتابخوان (reading public) در حال شکل‌گیری بوده است.  وفور نگارش رمان باعث شد که  رمان‌خوانی از یک عمل مختص طبقه ادیبان و اشراف به عملی عمومی تبدیل شود و عامه کتابخوان شکل بگیرید.  در پی شکل گیری عامه کتابخوان شاهد ظهور کتابخانه‌های عمومی نیز هستیم. آنچه مشخص است، جامعه ایران و انگلستان در زمانی مشابه تصمیم های متفاوتی درباره عمل خواندن گرفته اند و به نتایج متفاوتی نیز  در زمان حال رسیده اند. البته ناگفته آشکار است،  درباره وضعیت خواندن در ایرانِ قرن ۱۲ و ۱۳ با مثالی که ذکر آن رفت تنها می توانیم یک فرضیه بدهیم و آن اینکه خواندن در آن زمانه تبدیل به عملی اشرافی شد که بیشتر در پی کسب سرمایه های نمادین بوده است.  نشانه دیگر این فرضیه  آن است که فیاض در ادامه همان نوشته ها می نویسد: اشراف و اعیان هم به تقلید...

چرا سرانه مطالعه شاخص مناسبی برای جامعه ایران نیست؟

همه ما کمابیش با کاربرد میانگین یا معدل آشنا هستیم. میانگینی که با آن یک ترم یا یک دوره تحصیلی را ارزشگذاری می‌کنند و  در واقع با یک عدد همه آن سعی کردن ها و نکردن ها را نشان می دهند. سرانۀ یک  مفهوم  نیز به معنای میانگین آن مفهوم در جمعیتی خاص است. آما آیا به راستی همه جا می توانیم از میانگین استفاده کنیم. قطعا کسانی که آشنایی ابتدایی با آمار و کاربرد آن دارند می‌دانند که استفاده از میانگین بسیار دلفریب است، از آن رو که می‌توانی به راحتی یک مفهوم را با یک عدد نشان دهی و به راحتی با آن عدد مقایسه‌هایی ترتیب دهی. اما همان آشنایان به آمار می‌دانند گرچه ممکن است استفاده از میانگین برای عامه ایرادی محسوب نشود اما استفاده از آن برای مدیران ممکن است باعث آسیب جدی و چه بسا نادرست تشخیص دادن مسیر شود. بگذارید با یک مثال (با وجود اکسترممی و  سفسطه وار بودن) قضیه را بیشتر بررسی کنیم. ابتدا دو گروه از مردم را تصور میکنیم که ساعات مطالعه آنها به شرح ذیل است (زمانها به دقیقه است): گروه ۱: ۲۰، ۲۰، ۱۹، ۱۹، ۱۹، ۱۸، ۱۸، ۱۶، ۱۶، ۱۶، ۱۴، ۱۳، ۱۲، ۱۰، ۱۰، ۱۰، ۹، ۸، ۷، ۰، ۰ گروه ۲: ۷۰، ۵۰، ۵۰، ۴۰، ۳۰، ۲۰، ۱۰، ۵، ۰، ۰، ۰، ۰، ۰، ۰، ۰، ۰، ۰، ۰، ۰، ۰، ۰، میانگین گروه ۱: ۱۳.۰۴ میانگین گروه ۲: ۱۳.۰۹ مشخصا میانگین این دو گروه تفاوت معناداری با هم ندارند و با  استفاده از میانگین می توان شیوه یکسانی برای سیاستگذاری مطالعه در بین این دو گروه اتخاذ کرد. اما واقعیت این است که ما با دو گروه کاملا متفاوت مواجه هستیم. گروه اول گروهی است  که در آن همه اعضا کمابیش با مطالعه سر و کار دارند اما گروه دوم  گروهی است که تنها عده اندکی با مطالعه سر و کار دارند و عده زیادی اصلا مطالعه...

کتاب الکترونیک در برابر کتاب چاپی

کزاراشی توسط لی راینه (Lee Rainie) و ماوی دوگان (Maeve Duggan) در سال ۲۰۱۲ منتشر شده است که میزان استفاده کتاب الکترونیک و کتاب چاپی را با یکدیگر مقایسه میکند. این گزارش مربوط به تحقیقی است که در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲ از جمعیت ۲۲۵۲ نفری از آمریکایی بالای ۱۶ سال به عمل آمده است. خلاصه یافته های این گزارش به این صورت است: – از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۲ نسبت آمریکایی های بالای ۱۶ سال که کتاب الکترونیک میخوانند از ۱۶ درصد به ۲۳ درصد رسیده است. و نسبت امریکایی های بالای ۱۶ سال که کتاب چاپی میخوانند از ۷۲ درصد به ۶۷ درصد رسیده است. – نسبت خوانندگان بالای ۱۶ سال کتاب از ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۲ تغییر کوچکی داشته است و از ۷۵ درصد به ۷۸ درصد رسیده است که به لحاظ آماری معنی دار نیست. – امانت گیرندگان از کتابخانه ها در طول زمان مذکور از ۳ درصد به ۵ درصد رسیده اند. چه کسانی کتاب الکترونیک میخوانند؟ – بیتشرین جمعیتی که کتاب الکترونیک میخوانند در بین افرادی است که تحصیلات عالی دارند و درآمد آنها بیش از ۷۵۰۰۰ دلار  است. به لحاظ سنی این اکثر افراد بین ۳۰ تا ۴۹ سال دارند. وضعیت کسانی که  گفته اند در سال گذشته حداقل یک کتاب الکترونیک خوانده اند به قرار زیر است: دسامبر ۲۰۱۱ (افراد کتابخوان=۲۴۷۴ نفر) نوامبر ۲۰۱۲ (افراد کتابخوان= ۱۷۵۴ نفر) میزان تغییر کل خوانندگان ۲۱ درصد ۳۰ درصد ۹+ مردان ۲۲ ۳۰ ۸+ زنان ۲۰ ۳۱ ۱۱+ سن ۱۶-۱۷ ۱۳ ۲۸ ۱۵+ ۱۸-۲۹ ۲۵ ۳۱ ۶+ ۳۰-۴۹ ۲۵ ۴۱ ۱۶+ ۵۰-۶۴ ۱۹ ۲۳ ۴+ بالای ۶۵ ۱۲ ۲۰ ۸+ جغرافیا شهرنشین‌ها ۲۲ ۳۴ ۱۲+ حومه نشین ها ۲۲ ۳۲ ۱۰+ روستاییان ۱۷ ۲۰ ۳+ کتابخوانها چه میخوانند – ۸۹ درصد از کتابخوانها گفته اند که حداقل یک کتاب چاپی در طول ۱۲ ماه گذشته خوانده اند. – ۳۰ درصد از کتابخوانها گفته اند که حداقل یک کتاب الکترونیک...

بیانیه آزادی خواندن

بیانیه آزادی خواندن اولین بار در ماه می ۱۹۵۳  در کنفرانس وستچستر توسط انجمن کتابخانه های آمریکا و شورای ناشران آمریکا منتشر شد.  این بیانیه از ۷ بند تشکیل شده است ترجمه آن به شرح زیر است: ۱- از نظر کتابداران و ناشران دسترس‌پذیرکردن هرچه گسترده‌تر عقاید و آرا، حتی آنها که  غیر متعارف (unorthodox)، منفور (unpopular) و از نظر اکثریت خطر آفرین به شمار می‌روند، امری است که نفع عمومی را تامین می‌کند.   ۲- کتابداران و ناشران ضرورتا با هر آنچه که دسترس‌پذیر می‌کنند، موافق و هم‌عقیده نیستند. تحمیل‌ اعتقاد سیاسی، اخلاقی و زیبایی‌شناسانه به عنوان معیار نشر  و امانت، در تعارض با نفع عمومی است.  ۳- ممانعت از دسترسی به آثار و نوشته‌های یک فرد بر اساس پیشینه‌ی فردی و وابستگی سیاسی وی توسط کتابداران و ناشران مغایر با منافع عمومی است. ۴- کوشش برای تحمیل ذائقه به دیگران، ممانعت از دسترسی بزرگسالان به مواد خواندنی که برای  افراد بالغ نوشته شده‌اند و یا مانع‌تراشی برای نویسندگان در کسب بیان هنری خود، در جامعه جایگاهی ندارد. ۵- اجبار خواننده به  پذیرش این پیش‌داوری‌ که یک ایده یا نویسنده‌ی آن توطئه‌گر و خطرناک  است، مغایر با منافع عمومی است. ۶- ناشران و کتابداران به عنوان پاسبان آزادی خواندن برای مردم، باید با افراد و گروه‌هایی که با تجاوز به این آزادی در صدد تحمیل عقاید و دائقه‌ی خود به جامعه هستند، و با دولتمردانی که به دنبال کاهش یا انکار حق دسترسی عموم به اطلاعات همگانی (public information)هستند، مبارزه کنند. ۷- این مسئولیت بر دوش ناشران و کتابداران است که با فراهم کردن کتابهایی که به اندیشه و بیان، کیفیت و تنوع می‌بخشند معنای کاملی به آزادی خواندن بدهند. با ممارست در این مسئولیت شایسته، آنها می‌توانند نشان دهند که پاسخ به یک کتاب «بد» یک کتاب خوب است و پاسخ به یک ایده‌ «بد» یک ایده‌ی خوب. متن بیانیه آزادی خواندن (انگلیسی) چنانکه از مطالب و مقالات منتشر...

نقدمقاله مقدمه‌ای بر آسیب‌شناسی مطالعه در کشورهای جنوب

در جستجویی که میان مقاله‌های  سال‌های گذشته  داشتم، به مقاله‌ای از آقای دکتر فریبرز خسروی برخوردم که مرا به خود فراخواند تا آن را مطالعه کنم: مقدمه‌ای بر آسیب‌شناسی مطالعه در کشورهای جنوب. دریافتم که این مقاله یکی از سرچشمه‌های باورهای کلیشه‌ی ما درباره این است که چرا مردم مطالعه نمی‌کنند. همچنین نکاتی بود که به نظر، نگارنده مقاله به درستی یا نادرستی آنها کاری نداشت بلکه بیشتر از آنها استفاده کرده بود تا به مقصود ذهنی خود برسد. در زیر به برخی از این باورهای کلیشه و آن نکات نادرست اشاره می‌کنم: ۱- در همان مقدمه نگارنده اشاره کرده است که «از سوی دیگر واقعیات موجود وضعیت اسفناکی را در این باره در حوزه جهان سوم ترسیم می‌کند. با توجه به اینکه برای کشور خودمان ارقام اعلام شده برای سرانه مطالعه از یک دقیقه (ارجاع به همشهری) تا دو و نیم دقیقه در روز (ارجاع به روزنامه اطلاعات) متغیر است و پژوهش‌های روشمند مطالعه‌ای حدود ۴۱ دقیقه در شبانه‌روز را برای دانش‌آموزان ایرانی بیان کرده (استناد به پایان‌نامه علی زرافشان)… اما این واقعیت کاستی فراوان در مقایسه با کشورهای شمال است، به راستی علت این نقصان را کجا باید جستجو کرد؟» گرچه خود نگارنده به تلویح اشاره کرده‌اند که استناد به همشهری و روزنامه اطلاعات به لحاظ علمی (در این مورد) ارزشی ندارد اما آن اعداد را پایه‌ی استدلال خود قرار داده تا ایران را با کشورهای شمال مقایسه کند. همچنین بعد از بیان ۴۱ دقیقه در روز نیز همچنان به آن کاستی تاکید می‌کند بدون آنکه مشخص کند کشورهای (و در مقایسه دانش‌آموزان آنها) به چه اندازه در روز مطالعه می‌کنند. یکی از کلیشه‌های ذهنی ایرانی‌ها  «مطالعه دو دقیقه در روز (یا سال)» است که مردم و منتقدین سعی می‌کنند آن را به بی‌کفایتی مسئولان فرهنگی نسبت دهند و مسئولان فرهنگی هم تلاش می‌کنند بگویند که این دو دقیقه مال زمان پیش از انقلاب است و بعد...

کتابخانه‌های عمومی و سرانه مطالعه

نوشته حاضر که پژوهشی کاربردی است، آمار مرتبط با ۲۱ کشور جهان در ۸ متغیر شامل میزان مطالعه‌ در راستای حرفه، میزان مطالعه آزاد، سرانه مطالعه، امانت، عضو، مجموعه، فضا و مراجعه گردآوری گردید. در این مقاله سعی شده تا نشان داده شود که هر یک از شاخص‌های امانت، عضو، مجموعه، فضا، و مراجعه چه مقدار از متغیر مطالعه (آزاد و در راستای حرفه) را پیش‌بینی می‌کنند.

کاربرد رویکرد پژوهش آمیخته در ارزیابی طرح‌های پیچیده

برنامه ملی خواندن (National Reading Plan=NRP) ابتکاری است در حوزه سیاست‌گذاری عمومی و هدف آن افزایش سطح سواد و عادت به خواندن در میان مردم پرتغال است. این مقاله در صدد است با استفاده از رویکرد آمیخته مدلی برای ارزیابی برنامه‌های پیچیده نظیر برنامه ملی خواندن را ارائه می‌کند. برنامه‌ی ارزیابی این طرح در طول پنج سال (۲۰۰۶-۲۰۱۱) به طول انجامیده است. در این ارزیابی روشی مدنظر بوده است که بتوان از آن طریق نظارت و تحلیل مداوم و نظام‌مند را امکان‌پذیر کنند.

تأثیر کتابخانه تلفنی رنگین کمان بر افزایش فرهنگ مطالعه کودکان و نوجوانان

هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر منابع مطالعاتی در افزایش نرخ مطالعه کودکان و نوجوانان از طریق کتابخانه تلفنی شهرداری سمنان، که شیوه‌ای جدید در کشور است، می‌باشد. روش پژوهش حاضر، آزمایشی یا تجربی با استفاده از طرح تک‌گروهی بوده است که شامل طرح گروه پیش‌آزمون- پس‌آزمون می­باشد. ابزار تحقیق شامل ۲ پرسشنامه است.

مهارت‌ها و عادات مطالعه دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی کرمانشاه

پژوهش حاضر با هدف شناسایی وآگاهی از مهارت‌ها و عادات مطالعه دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه رازی کرمانشاه انجام شده است. این پژوهش از نوع کاربردی است و به روش پیمایشی انجام گرفته است.

جایگاه خواندن در گذران وقت مردم ایتالیا

این پیمایش آخرین پیمایش گذران وقت مردم ایتالیا است که در سال ۰۳-۲۰۰۲ انجام گرفته است. جامعه این پژوهش همه افراد ۱۸ تا ۶۴ سال ساکن ایتالیا هستند. از بین این افراد نمونه‌ای با حجم ۳۴۰۲۴ نفر انتخاب شده‌ است که ۱۶۵۴۱ مرد و ۱۷۴۸۳ زن هستند. برای گردآوری اطلاعات روزنوشتی در اختیار افراد قرار گرفته است تا در یک روز عادی و یک روز تعطیل آن را تکمیل نمایند. ایتالیا از جمله کشورهایی است که میزان زمانی که مردم آن به مطالعه اختصاص می‌دهند، کم است.

مؤلفه‌های محاسبه سنجش سرانه مطالعه و ارائه چارچوبی برای سنجش سرانه مطالعه در ایران

هدف از این پژوهش علاوه بر شناسایی مؤلفه­های مؤثر در سنجش سرانه مطالعه با بررسی متون و استفاده از نظرات خبرگان، ارائه مؤلفه­های نهایی سنجش سرانه مطالعه در ایران است. گردآوری اطلاعات برای شناسایی مؤلفه­ها در ابتدا با استفاده از روش کتابخانه‌ای صورت گرفت و سپس برای اجماع گروهی، از تکنیک دلفی در قالب پرسشنامه دو مرحله­ای به­صورت حضوری و اینترنتی و ارسال آن به ۱۶ نفر از صاحب‌نظران به‌عنوان اعضای پنل جهت اظهار نظر استفاده شده است.

خواندن: رفتار یا کنش

عمل خواندن را می‌توان یک رفتار (behavior) یا یک کنش (action) در نظر گرفت. واژگان رفتار و کنش در زبان فارسی آن‌گونه که باید مفاهیم نظری پشت خود را منتقل نمی‌کنند اما اینکه ما خواندن را یک رفتار یا کنش در نظر بگیریم می‌تواند ما را به نتایج متفاوتی در پژوهش‌ها و برنامه‌ریزی‌ها برساند.

سواد فراتر از برنامۀ درسی: توانمندی‌ کتابخانه‌ها؛ نمونه‌هایی از هلند

نوشته: ماریان کورِن (Marian Koren) ترجمه: سیامک محبوب چکیده دهه سوادآموزی سازمان یونسکو دامنه تعریف خواندن و مهارت‌های خواندن را گسترش داده و روش‌های جدید «خواندن» را در بر می‌گیرد. این توسعه و تنوع در سوادآموزی، از سوی کتابخانه‌های عمومی هلند مورد استقبال واقع شد. آنها به‌عنوان اصلی‌ترین یار مدارس، دامنه وسیعی از خدمات را تعریف و توسعه داده‌اند. نوآوری‌هایی که از طریق طرح‌های مختلف ارائه شد، نشان داد که کتابخانه‌ها می‌توانند چیزی بیش از مدارس، و در مواردی، متفاوت از آن عرضه کنند. سرگرمی و لذت‌بردن، نیروهای محرکه هر کودک و یا بچه‌های هر کلاسی برای خواندن و برنامه‌های سوادآموزی است. برای هر سن و هر سطحی و هر نوع فرد بی‌علاقه به مطالعه پیشنهادی متناسب وجود دارد.‌ برنامه‌های کتابخانه‌محور نه تنها با برنامۀ درسی منافاتی ندارد، بلکه در کنار آن است. در واقع، کتابخانه‌ها از این برنامۀ درسیِ اصولی، به‌دقت پیروی می‌کنند و در رسیدن به مجموعۀ اهداف مهارت‌های فنیِ خواندن و توسعۀ زبانی مشارکت دارند. کتابخانه‌ها این کار را چگونه انجام می‌دهند؟ آنها اطمینان حاصل می‌کنند که برای تمام سطوح برنامۀ درسی، کتاب‌های جذاب و فعالیت‌های سوادآموزی خاصی وجود دارد. بدین‌ترتیب، بازی‌ها و فعالیت‌های تشویقی برای هر کودک تازه‌کار یا پیشرفته وجود دارد تا از مهارت‌هایی که آموخته است، لذت ببرد. حاصل اینکه کتابخانه‌ها می‌توانند فراتر از برنامۀ درسی فعالیت کنند. این ویژگی، توانمندی آنها محسوب می‌شود؛ دامنۀ فعالیت آنها فراتر از یادگیری در مدرسه است. محدوده عمل برنامه‌ها از کودکان پیش‌دبستانی تا دانش‌آموزان دورۀ متوسطه متنوع است. طرح مطالعۀ مداوم، ابزار مناسب کتابخانه است که به‌عنوان الگویی برای طرح جدید سوادآموزی، یعنی طرح سواد رسانه‌ای مداوم به‌کار می‌رود. دانایی، نگرش و مهارت‌ها، بخشی از «خرد رسانه‌ای» (media wisdem) است. همکاران آموزش فرهنگی، شهروندی و رسانه‌های جدید در کنار یکدیگر با دو کتابخانه و سه مدرسه آزمایشی کار می‌کنند تا منابع و برنامه‌های مرتبط با خرد رسانه‌ای را بسنجند. نتایج و دستاوردهای این طرح‌های خواندن و...

چکیده مقاله: جُستاری در رویکرد دیالکتیکی به «خواندن»

از مقایسۀ عمل خواندن در دورۀ پیشامدرن و دورۀ مدرن، چنین برمیآید که خواندن در دنیای امروز امری دوگانه‌انگار (مبتنی بر تقابل سوژه/ابژه)، تصویرگرا و تکگو است. این در حالی است که نوشته در دوران باستان و قرون وسطی چنین شأنی نداشته و بیشتر به آن بهعنوان سخن مولف غایب نگریسته میشد که در غیاب وی باید با گفتههای وی به همسخنی پرداخت و کتاب را هضم نمود.

جایگاه خواندن در گذران وقت مردم چین

این پژوهش توسط مرکز ملی آمار چین در سال ۲۰۰۸ انجام شده است. جامعه بررسی پژوهش افراد ۱۵ تا ۷۴ سال ساکن در ۱۰ استان چین است. برای این بررسی ۱۶۶۶۱ خانوار به عنوان نمونه انتخاب شدند. به این افراد روزنوشتی دو روزه شامل یک روز عادی و یک روز تعطیل ارائه شد که با فاصله ۱۰ دقیقه آن را پر کنند.

صفحه 5 از 10« جدیدتر...34567...10...قدیمی تر »